كه قوهء قضاوتش مريض مىشود ، غلط قضاوت مىكند ، از عدالت خارج مىشود ، آزادى از عقل او سلب مىگردد . اگر كانون عقل و انديشه مسخّر دل و خواهشهاى دل شد نه تنها انسان خود را به زبان ، پاك و بىعيب معرفى مىكند بلكه در دل و ضمير خود نيز واقعاً خود را پاك و بىعيب تصور مىكند . نمىتواند كه چنين نباشد ، زيرا اينچنين شخصى عقل و انديشه و نطق آزاد ندارد كه بتواند حقيقت را آنچنان كه هست ببيند . همانطور كه دست و پا و گردن انسان تا آزاد نباشد نمىتواند حركت كند ، عقل و فكر نيز همينطور است . گرفتارى و اسارت دست و پا و گردن به اين است كه با طناب و زنجير و غل آنها را ببندند ، و اسارت عقل به اين است كه خواهشهاى دل طغيان كند و زنجيرهايى از هوا و هوسها ، از تعصب و تقليدها براى عقل بسازد .
قرآن كريم در وصف رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مىفرمايد : .
يأمرهم بالمعروف و ينهاهم عن المنكر و يحل لهم الطيبات و يحرم عليهم الخبائث و يضع عنهم اصرهم و الاغلال التى كانت عليهم
« 1 » .
او به نيكى امر و از زشتى نهى مىكند ، چيزهاى پاك را براى آنها روا و چيزهاى پليد و زيانبار را ناروا مىكند ، بار سنگين و غل و زنجيرها كه بر آنهاست از آنها برمىدارد .
اين بار سنگين و غل و زنجيرها همانهاست كه بر عقل و روح مردم بوده و دست تواناى رسول خدا آنها را برداشت .
خوشبينى به خود و بدبينى به ديگران
يكى از علل عمدهء عدم موفقيت ما مردم به اصلاح جامعهء خود همين است كه هر فردى آنگاه كه به خودش نگاه مىكند و به اعمال خودش نظر مىافكند عينك خوشبينى به چشم مىزند و آنگاه كه به ديگران و اعمال ديگران نظر مىكند عينك بدبينى و بدگمانى ، و نتيجه اين است كه هيچ كس شخص خود را تقصيركار نمىداند
هامش
( 1 ) اعراف / 157 .