مىگويد : وَ رَضِىَ بِالذُّلِّ مَنْ كَشَفَ ضُرَّهُآن كسى كه درد خودش را ، بيچارگى خودش را براى ديگران مىگويد آبرو و عزّت خود را از بين مىبرد . همه جا مىگويد : آقا ! ما خيلى بيچاره هستيم ، اوضاع ما خيلى بد است ، اوضاعمان به قول امروزيها خيلى درام است ، چنين و چنان . اينها را نگو ، آبرو از هر چيزى عزيزتر است ، عزّت مؤمن از هر چيز ديگرى گرامىتر است .
وَ هانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ مَنْ امَّرَ عَلَيْها لِسانَهُ آن كسى كه هواى نفس خودش را بر خودش غلبه مىدهد ، آن كسى كه تابع شهوت خودش و هواپرست است بايد بداند كه اولين اهانت را به خودش كرده ، خودش را پست كرده است . شهوت پرستى نوعى پستى است . اصلًا در منطق على تمام رذايل اخلاقى در يك كلمه جمع مىشود و آن پستى روح و بزرگوار نبودن است ، و تمام فضايل اخلاقى را على در يك كلمه جمع مىكند و آن بزرگوارى روح است . در روح خودتان احساس بزرگوارى كنيد ، مىبينيد راستگو هستيد ، مىبينيد امين هستيد ، مىبينيد بااستقامت هستيد . در روح خودتان احساس بزرگوارى كنيد ، مىبينيد خويشتندار هستيد ، منيع الطبع هستيد ، غيبت نمىكنيد ، هيچ كار پستى نمىكنيد مثلًا شراب نمىخوريد چون شراب خوردن مستى مىآورد و مستى ( ولو موقت باشد ) عقل را از انسان مىگيرد و درنتيجه وزن و سنگينى را از انسان مىگيرد . در يك مدت موقت هم اگر انسانيت از انسان سلب شود ، تبديل به يك حيوان لايَشْعُر مىشود .
در جملهء ديگر فرمود : الْمَنِيَّةُ وَ لَاالدَّنِيَّةُ « 1 » من بنايم بر افراط نيست : [ مرگ و نه پستى ؛ انسان بميرد و تن به پستى ندهد . ]
خسارت تعليمات متصوفه
تعليمات عرفا و متصوّفهء خودمان نكات برجسته و تعليمات عالى زياد دارد . ولى يكى از خسارتهاى بزرگى كه اسلام از راه تعليمات عرفا و متصوّفه ديد ، اين بود كه اينها تحت تأثير تعليمات مسيحيت از يك طرف ، تعليمات بودايى از طرف ديگر و تعليمات مانوى از سوى ديگر ، در مسئلهء مبارزه با نفس و به اصطلاح خودشان نفس كشتن و در مسئلهء خود را فراموش كردن حساب از دستشان در رفت . اگر اندك
هامش
( 1 ) نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 390 .