مىبويند و به او محبت مىكنند . رو كرد به پيغمبر صلى الله عليه و آله و گفت : من ده تا بچه دارم و هنوز در عمرم هيچ كدامشان را يك بار هم نبوسيدهام « 1 » . در يكى از رواياتى كه در اين زمينه آمده ، نوشتهاند : فَالْتَمَعَ وَجْهُ رَسولِ اللَّهِ پيغمبر اكرم از اين حرف چنان ناراحت و عصبانى شد كه صورت مباركش قرمز شد و لمَعان « 2 » پيدا كرد و فرمود :
مَنْ لايَرْحَمْ لايُرْحَمْ « 3 » آن كه نسبت به ديگرى رحم نداشته باشد ، خدا هم به او رحم نخواهد كرد . بنا به نقل ديگرى فرمود : اگر خدا رحم را از دل تو كنده است ، من چه كنم ؟ ! .
در اين زمينه اخبار و روايات و احاديث زيادى داريم . زندگى اميرالمؤمنين عليه السلام خود بهترين نمونه است و على عليه السلام اساساً مجسمهء رحمت و مهربانى است ؛ در مقابل ضعيف كه قرار مىگيرد ، درياى رحمت و محبت على عليه السلام به جوش مىآيد
عواطف انسانى در غرب
من در جلسهء گذشته راجع به روحيهء شرقى و غربى بحث كردم و گفتم كه اساساً عمق روحيهء غربيها قساوت است و مردمان قسىّ القلبى هستند . البته خود غربيها هم اين مطلب را قبول دارند و اين نوع عواطف ، محبتها ، احسانها و گذشتها را خصلتهاى شرقى مىنامند . حتى محبت پدر نسبت به فرزندان خود و فرزندان نسبت به پدر يا مادر و همچنين برادر نسبت به برادر يا خواهر ، و خواهر نسبت به خواهر در بين آنها خيلى كم وجود دارد . شرقيها اين امر را احساس كرده ، مىگويند عواطف انسانى فقط در مشرق زمين وجود دارد و زندگى در مغرب زمين بسيار خشك است و در آنجا عدالت - البته در ميان خودشان ، نه نسبت به ديگران - و عدل اجتماعى وجود دارد ولى احسان و عاطفه و امثال آن وجود ندارد .
يكى از دوستان ما نقل مىكرد كه به اتريش رفته بود براى اينكه معدهاش را
هامش
( 1 ) اين همان مكتب نيچه است . چون بوسيدن من يعنى اينكه آنها را دوست دارم و نسبت به آنها ترحم دارم ، و ترحم ضعف است و يك آدم قوى هرگز از اين كارها نمىكند و اين كارها براى يك آدم قوى سبك است !
( 2 ) [ به معناى تغيّر ]
( 3 ) جامع الصغير ، ج 2 / ص 183