خدا شما مسلمانها را يكى به عدل « 1 » امر مىكند و فرمان مىدهد و ديگرى به احسان ، كه از نظر اخلاقى - نه اجتماعى - بالاتر از عدل است . خدا فرمان مىدهد كه نه تنها پا روى حقوق مردم نگذاريد و تجاوز به حقوق مردم نكنيد بلكه از حقوق مشروع خود ، به مردم نيكى كنيد .
ايثار يك اصل قرآنى است . ايثار يعنى گذشت ؛ يعنى مقدم داشتن ديگران بر خود در آنچه مال خود انسان است و به آن كمال احتياج را دارد و در عين كمال احتياج ، ديگرى را بر خود مقدم مىدارد . ايثار يكى از باشكوهترين مظاهر انسانيت است و قرآن ، عجيب ايثار را ستوده است . دربارهء اصحاب پيغمبر يعنى انصار كه مهاجرين را بر خودشان مقدم مىداشتند ، مىفرمايد :
وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ
« 2 » . يا در آياتى كه در سورهء « هل اتى » در شأن على عليه السلام و زهراى مرضيه عليها السلام و حسنين عليهما السلام و اهل بيت عليهم السلام نازل شده است ، مىفرمايد :
وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً . إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً
« 3 » ، كه داستانش را همه شنيدهايم . بعد از يك بيمارى كه حسنين داشتند ، على عليه السلام و زهرا عليها السلام نذر مىكنند و روزه مىگيرند ، و اوقاتى است كه على عليه السلام در بيرون كارمى كند و مثلًا جوى تهيه مىكند و زهرا از آن نانى مىپزد و آماده مىكند .
وقت افطار مسكينى مىرسد و اينها آنچه خود داشتند به اين محتاج مىدهند و در دو شب بعد دوباره اين ايثار را مىكنند كه اين آيه نازل شد .
به هرحال مسئلهء ايثار مطرح است ، و ايثار مقام انسانىِ فوق العاده باشكوهى است و اسلام آن را ستوده و ستايش كرده است كه داستانهاى زيادى در تاريخ اسلام دربارهء ايثار آمده است
نمونهاى از مهربانى
بهطور كلى رحم ، مهربانى و ترحم امرى است كه هميشه در اسلام مطرح است . اين داستان را شنيدهايد كه مردى از اشراف جاهليت خدمت رسول اكرم صلى الله عليه و آله آمد و ديد كه ايشان يكى از فرزندانشان را روى زانوى خودشان نشاندهاند و او را مىبوسند و
هامش
( 1 ) عدل يعنى اينكه حقوق مردم را رعايت كنيد و پا از مرز حقوق مردم آن طرفتر نگذاريد .
( 2 ) حشر / 9
( 3 ) انسان / 8 و 9