روحيه را ازاللَّه اكبرش گرفته است . وقتى كه در نماز چندين بار مىگويد : اللَّه اكبر ، جواب همه را مىدهد كه همهء اينها هيچ است . وقتى چند صد هزار سرباز را در مقابل خود مىبيند ، مىگويد : لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ الّا بِاللَّهِ الْعَلِىِّ الْعَظيم ، اللَّه اكبرخدا بزرگتر است ، همهء قدرتها به دست خداست . انسان بايد به خدا اتكا داشته باشد ، از خدا نيرو بگيرد ، از خدا قدرت بخواهد . همين نماز است كه به او نيرو داده است . اگر اين نماز نبود آن سرباز مجاهد ، مجاهد نبود .
تو ( عمر ) او را از اشتباه بيرون بياور . مگر اسلام نمىگويد كه اين دستورها به يكديگر وابسته است ؟ آن كه جهاد بر او واجب است ، بايد جهاد كند و ماندنش براى نماز در مسجد مدينه حرام است . شرط قبول نماز جهاد است و شرط قبول جهاد ، نماز . آن كه شرايط يك مجاهد برايش فراهم است ، بر او واجب است كه جهاد كند ؛ به او بگو كه اسلام مىگويد نماز منهاى جهاد باطل است . اين نه تنها خيرالعمل نيست ، بلكه شرّالعمل است و نماز نيست . نماز اسلام را به او ياد بده . آن نمازى كه آدم از جهاد فرار كند و مسجد را انتخاب كند ، نماز اسلام نيست . نماز اسلام خيرالعمل است ، نه اينكه بيايىحَىَّ عَلى خَيْرِ الْعَمَل را از اذان بردارى و خيال كنى اين بدآموزى دارد چون مسلمانان بجاى جهاد سراغ نماز مىروند ! نه ، فكرش را اصلاح كن ، اشتباه را از مغزش بيرون بياور .
اين است كه در منطق اسلام - و اگر بخواهيم به تعبير امروز بگوييم ، در نظام ارزشهاى اسلامى - ارزشِ ارزشها عبادت است ، اما عبادت اسلامى ، عبادتِ با شرايط . قرآن به ما گفته است كه نماز آنوقت نماز است كه اثرش هويدا باشد ، اثر خود را نشان دهد . چطور نشان مىدهد ؟
إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ
« 1 » خصلت نمازِ درست اين است كه انسان را از كارهاى زشت باز مىدارد . اگر ديدى نماز مىخوانى و در عين حال معصيت مىكنى ، بدان كه نمازت نماز نيست ، پس نمازت را درست كن . نماز ، تو را به همهء ارزشهاى ديگر مىرساند به شرط اينكه نمازت واقعاً نماز باشد .
همهء درسها را بايد از على عليه السلام ياد بگيريم . على عليه السلام مجمع تمام ارزشهاى اسلامى است و نهج البلاغه سخن اوست ، كتابى كه انسان به هر جاى آن مراجعه كند
هامش
( 1 ) عنكبوت / 45