مردم است ؛ و عبارت بهتر اين است كه بگوييم : ارزش ناشى از دو چيز است : مفيد و مورد احتياج بودن ، و در دسترس نبودن به معنى در انحصار ديگران بودن ؛ و هرچه كه جنسى وافرتر باشد خود وفور اجباراً كالا را از دست صاحب آن كالا بيرون مىآورد و به بازار مىكشد . اين نظر منطبق است با نظر عرضه و تقاضا در تعيين بها كه بعداً گفته خواهد شد .
ج . نظر سوم درباره ارزش اين است كه ارزش تابع مفيد بودن است و هر اندازه اشياء مفيدتر باشند قهراً ارزش بيشترى پيدا مىكنند . اين نظريه نيز باطل است ، زيرا اولًا ما گفتيم كه اگر ارزش به معنى مفيد بودن - يا لااقل تابع مفيد بودن - بود و صد درصد به آن بستگى داشت نمىبايست به حسب عرضه و تقاضا نوسان پيدا كند . بعلاوه ما مىبينيم بسيارى از اشياء با اينكه بيشتر مورد احتياج مىباشند ، مثل نان و آب ، قيمت كمترى دارند ، اما بعضى چيزهاى ديگر با اينكه از تجملات زندگى است و چندان مورد احتياج نيست صدها برابر نان قيمت دارد ، مانند عطر و لوازم تجمل زنانه .
د . منشأ ارزش مفيد و مورد احتياج بودن است به علاوهء در دسترس نبودن . ( در دسترس نبودن همان ندرت يا قابليت انحصار است كه قبلًا درباره آنها و تفاوت ميان آنها بحث كرديم ) ؛ به عبارت ديگر : عرضه و تقاضا . اين همان است كه قبلًا از آن ياد كرديم و از اصول علم اقتصاد نوشين نيز نقل و از زبان خود آنها انتقاد كرديم .
حاصل انتقاد آنها اين است « 1 » كه اگر مطلب از اين قرار است بايد هر دو كالايى كه به يك اندازه مورد احتياج است و تقاضا دارد و به يك اندازه در دسترس است و به بازار عرضه شده است داراى يك قيمت باشد . مثلًا در هر خانهاى هم قيچى لازم است و هم چرخ خياطى ، پس تقاضاى هر دو مساوى است ، بلكه تقاضاى قيچى بيشتر است ، و در بازار اين هر دو به حد وفور پيدا مىشود ، پس بايد قيمت ايندو مساوى باشد و حال آنكه اينطور نيست . علت تفاوت قيمت چرخ خياطى و قيچى تفاوت مقدار كارى است كه روى آنها صورت گرفته است . پس ارزش و بها تابع عرضه و تقاضا نيست . بعلاوه ما مىبينيم كه ارزش و بها بر عرضه و تقاضا تأثير دارد . اگر قيمت يك چيز زياد باشد سبب افزايش عرضه و كاهش تقاضا مىگردد و
هامش
( 1 ) ليكن بعداً اين انتقاد رد خواهد شد .