افراد همين مردم بايد به دفاع بپردازند . اهل كتاب اگر در ظلّ دولت اسلامى بسر ببرند نه موظفند كه آن مالياتهاى اسلامى را بپردازند و نه موظفند كه در جهادها شركت كنند با اينكه منفعت جهاد عايد حال آنها مىشود . بنابراين وقتى كه دولت اسلامى امنيت مردمى را تأمين مىكند و آنها را تحت حمايت خودش قرار مىدهد ، چه مردمِ خودش باشد چه غير خودش ، يك چيزى هم از مردم مىخواهد ، مالى يا غير مالى . از اهل كتاب به جاى زكات و غير زكات از خراج و مقاسمات ، جزيه مىخواهد و حتى به جاى سربازى هم جزيه مىخواهد ؛ و لهذا در صدر اسلام اينچنين بوده است : هر وقت اهل كتاب داوطلب مىشدند كه بيايند در صفهاى مسلمين به نفع مسلمين بجنگند مسلمين جزيه را برمىداشتند و مىگفتند ما اين جزيه را از شما مىگيريم به دليل اينكه شما سرباز نمىدهيد ، حالا كه شما سرباز مىدهيد ما حق نداريم از شما جزيه بگيريم . در تفسير المُنار شواهد تاريخى بسيارى از كتب مختلف تاريخ آمده است كه مسلمين صدر اسلام جزيه را به جاى سربازى مىگرفتند ، به اهل كتاب مىگفتند شما كه حالا در ظلّ دولت ما زندگى مىكنيد و ما از شما حمايت مىكنيم ولى شما به ما سرباز نمىدهيد ( مسلمين هم از آنها سرباز قبول نمىكردند ) به جاى سرباز جزيه بدهيد ؛ و اگر مسلمين احياناً در مواردى اعتمادى پيدا مىكردند و از آنها سرباز مىپذيرفتند ديگر جزيه نمىگرفتند .
بنابراين جزيه ، خواه از نظر لغوى عربى و از ماده جزاء باشد و خواه معرّب گزيه باشد ، اين قدر مسلّم است كه از نظر مفهوم قانونى يك پاداشى است به دولت اسلامى از طرف رعيت غير مسلمان اهل كتاب خودش در مقابل خدمتى كه براى آنها انجام مىدهد و از آنها سرباز و ماليات نمىگيرد .
از همين جا معلوم شد كه آن ايراد اولى كه گفتند چطور مىشود كه اسلام به خاطر جزيه دست از جهاد برمىدارد ، جوابش اين است كه جهاد را اسلام براى چه مىخواهد ؟ جهاد را براى تحميل عقيده نمىخواهد ، براى مانع از ميان برداشتن مىخواهد . وقتى طرف مىگويد با تو جنگ ندارم ، بنابراين ديگر مانعى براى تبليغ عقيده ايجاد نمىكند ، وقتى كه مانعى براى تبليغ عقيده ايجاد نمىكند او هم بايد سرسختى نكند به حكم وَ انْ جَنَحوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها « 1 » اگر خضوع كردند و اگر بال سلم
هامش
( 1 ) انفال / 61