اگر درباره هركس بتوان ترديد كرد درباره شيخ طوسى نمىتوان ترديد كرد .
عظمت و شخصيت او به حدى است كه گفتهاند تا صدسال بعد از او هر فقيه و مجتهدى ظهور كرد عملًا مقلّد شيخ الطائفه بوده است .
رستاخيز علمى اسلامى
اسلام يك رستاخيز علمى به وجود آورد . آغاز اين رستاخيز با طلوع اسلام توأم است . قرن اول و دوم دوره آمادگى و رنسانس است و قرن سوم و چهارم و پنجم دوره شكوفا شدن ، هرچند بسيارى از علوم اسلامى در همان قرن اول و دوم بارور شد و ثمرات اوليه خويش را تحويل داد .
سرجان ملكم انگليسى با كمال بىانصافى و تعصب دو قرن اول هجرى را از نظر ايرانيان دوره ركود علمى و معنوى معرفى مىكند « 1 » و حال آنكه اين دو قرن به قول ادوارد براون از نظر علمى و معنوى از پرخروشترين ازمنه تاريخ ايران است . ما اگر وضع فكرى و علمى ايرانيان را در اين دو قرن با قرون ماقبل اسلام مقايسه كنيم كه در چه ركود و سكون و سكوتى بود مىبينيم كه ايرانيان در اين دو قرن از لحاظ فكرى و علمى و فرهنگى جنبش و تحرك بىسابقهاى پيدا كردهاند « 2 » . البته اوج و كمال اين جنبش در قرن سوم و چهارم و پنجم هجرى رخ نمود .
يكى از جنبشها و نهضتهايى كه از همان قرن اول هجرى در ميان عموم مسلمانان اعم از سنى و شيعى ، ايرانى و غير ايرانى پديد آمد در زمينه مسائل فقهى بود .
مسلمانان از ابتدا كه به اسلام ايمان آوردند خود را با دينى مواجه ديدند كه مقررات زيادى در زمينههاى مختلف زندگى اعم از فردى و اجتماعى و اعم از عبادات و معاملات و حقوق مدنى و خانوادگى و غيره دارد . در حدود پانصد آيه از قرآن مجيد آيات الاحكام است . از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و همچنين از عترت طاهرين او روايات فوق العاده فراوانى در زمينه احكام وارد شده است . لهذا مسلمين وظيفه اوليه خود مىدانستند كه تكاليف خود را از نظر اسلامى در مسائل مختلف بدانند .
هامش
( 1 ) تاريخ ادبيات ادوارد براون ، جلد اول ، صفحه 302 و 312 . ادوارد براون شخصاً تصريح مىكند كه من خودم را از اين اشتباه بر كنار مىدارم .
( 2 ) براى توضيح بيشتر اين مطلب به كتاب خدمات متقابل اسلام و ايران تأليف نگارنده مراجعه شود .