اخلاقى خود را بيان نكردهاند .
اصل آزادى
طرفداران اين سيستم اخلاقى از آن جهت به اين اصل - كه تكيه گاه و اساس اصلى حقوق فردى به شمار رفته - تكيه كردهاند كه به گمان آنها اين سلسله مسائل فاقد جنبهء اجتماعى مىباشد ، زيرا به عقيدهء آنها آزادى جنسى يك فرد به حقوق ديگران ضربه نمىزند ؛ فقط آنجا كه پاى فرزند و اطمينان پدرى و فرزندى به ميان مىآيد حق شوهر پيدا مىشود و لازم مىگردد كه زن از باردار شدن از غير شوهر قانونى خود خوددارى كند ، و تا زمانى كه وسايل ضدآبستنى در كار نبود لازم بود براى صيانت اين حق مرد ، زن عفاف و تقوا را رعايت كند تا نسبت به شوهر خود وفادار بماند ؛ فعلًا با وسايل موجود چنين ضرورتى در كار نيست .
عليهذا در اينجا دربارهء دو قسمت بايد تحقيق شود : يكى اينكه آزادى را جز آزادى ديگران و لزوم رعايت آنها نمىتواند محدود كند ؛ ديگر اينكه روابط جنسى از ناحيهء اطمينان پدر و فرزندى با اجتماع و زندگى عمومى و حقوق اجتماعى ارتباط ندارد .
اما قسمت اول . بايد ببينيم آن چيزى كه آزادى را به اصطلاح حق مسلّم بشر قرار مىدهد چيست ؟ بر خلاف تصور بسيارى از فلاسفهء غرب آن چيزى كه مبنا و اساس حق آزادى و لزوم رعايت و احترام آن مىگردد ميل و هوا و ارادهء فرد نيست ، بلكه استعدادى است كه آفرينش براى سير مدارج ترقى و تكامل به وى داده است . ارادهء بشر تا آنجا محترم است كه با استعدادهاى عالى و مقدسى كه در نهاد بشر است هماهنگ باشد و او را در مسير ترقى و تعالى بكشاند ، اما آنجا كه بشر را به سوى فنا و نيستى سوق مىدهد و استعدادهاى نهانى را به هدر مىدهد احترامى نمىتواند داشته باشد . ما در آينده ان شاء اللَّه مستقلًا و بهطور تفصيل تحت عنوان « انسان و آزادى » مسألهء آزادى را طرح خواهيم كرد ؛ اينجا همين قدر يادآورى مىكنيم كه بسيار اشتباه است اگر خيال كنيم معنى اينكه « انسان آزاد آفريده شده » اين است كه به او ميل و خواست و اراده داده شده است و اين ميل بايد محترم شناخته شود مگر آنجا كه با ميلها و خواستهاى ديگران مواجه و معارض شود و آزادى ميلهاى ديگران را به خطر اندازد .
ما ثابت مىكنيم كه علاوه بر آزاديها و حقوق ديگران مصالح عاليهء خود فرد نيز