« شمارهء زنانى كه مردى مىتوانست بگيرد نامحدود بود ، و گاهى در اسناد يونانى ديده شده است كه مردى چندصد زن در خانه داشته است . » .
منتسكيو در روح القوانين از آكاتياس ، مورخ رومى ، نقل مىكند كه :
« در زمان ژوستى نين چند نفر از فلاسفهء رومى كه مورد آزار و اذيت مسيحيان قرار گرفته و نمىخواستند مذهب مسيح را قبول كنند ، روم را ترك گفته و به دربار خسرو پرويز پادشاه ايران پناه آوردند و در آنجا چيزى كه بيشتر موجب حيرت آنها شده اين بود كه نه تنها تعدد زوجات مرسوم بود بلكه مردها با زنهاى ديگران آميزش مىكردند . » .
ناگفته نماند كه فلاسفهء رومى به دربار انوشيروان پادشاه ايران پناه آوردند نه خسرو پرويز . ذكر خسرو پرويز در كلام منتسكيو اشتباه است .
در ميان اعراب تعدد زوجات حد و حصرى نداشت . محدود كردن اسلام تعدد زوجات را و حداكثر معين كردن براى آن ، براى آن عده از اعراب كه بيش از چهار زن داشتند اشكال به وجود مىآورد . افرادى بودند كه احياناً ده زن داشتند و مجبور بودند كه شش تاى آنها را رها كنند .
پس معلوم شد اسلام تعدد زوجات را ابتكار و اختراع نكرده ، بلكه برعكس براى آن حدود و قيودى مقرر كرده است ولى آن را به كلى لغو و نسخ هم نكرده است .
در فصلهاى آينده ببينيم علت پيدايش تعدد زوجات در ميان بشر چيست . آيا علت آن زورگويى مرد و تحكّم او بر زن بوده است يا ضرورتهاى خاصى در كار بوده كه آن را ايجاب مىكرده است ؟ آن ضرورتها چيست ؟ آيا از نوع عوامل منطقهاى و جغرافيايى است يا از نوع ديگر است ؟ و بالأخره چرا اسلام اين رسم را الغاء نكرد ؟
حدود و قيودى كه اسلام براى تعدد زوجات مقرر كرده چيست ؟ و بالأخره علت اينكه بشر امروز ( اعم از مرد و زن ) عليه تعدد زوجات قيام كرده چيست ؟ آيا يك ريشهء انسانى و اخلاقى دارد يا علل ديگرى در كار است ؟ اينها مطالبى است كه در آينده در بارهء آن بحث خواهيم كرد .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 307
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٠٧