رسول اكرم و دو حلقهء جمعيت
رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله وارد مسجد ( مسجد مدينه « 1 » ) شد ، چشمش به دو اجتماع افتاد كه از دو دسته تشكيل شده بود و هر دستهاى حلقهاى تشكيل داده سرگرم كارى بودند . يك دسته مشغول عبادت و ذكر و دستهء ديگر به تعليم و تعلم و ياد دادن و ياد گرفتن سرگرم بودند . هر دو دسته را از نظر گذرانيد و از ديدن آنها مسرور و خرسند شد . به كسانى كه همراهش بودند رو كرد و فرمود : « اين هر دو دسته كار نيك مىكنند و
هامش
( 1 ) . مسجد مدينه در صدر اسلام تنها براى اداى فريضهء نماز نبود ، بلكه مركز جنب وجوش و فعاليتهاى دينى و اجتماعى مسلمانان همان مسجد بود . هروقت لازم مىشد اجتماعى صورت بگيرد مردم را به حضور در مسجد دعوت مىكردند ، و مردم از هر خبر مهمى در آنجا آگاه مىشدند و هر تصميم جديدى گرفته مىشد در آنجا به مردم اعلام مىشد .
مسلمانان تا در مكه بودند از هرگونه آزادى و فعاليت اجتماعى محروم بودند ، نه مىتوانستند اعمال و فرائض مذهبى خود را آزادانه انجام دهند و نه مىتوانستند تعليمات دينى خود را آزادانه فرا گيرند . اين وضع ادامه داشت تا وقتى كه اسلام در نقطهء حساس ديگرى از عربستان نفوذ كرد كه نامش « يثرب » بود و بعدها به نام « مدينة النبى » يعنى شهر پيغمبر معروف شد . پيغمبر اكرم بنا به پيشنهاد مردم آن شهر و طبق عهد و پيمانى كه آنها با آن حضرت بستند ، به اين شهر هجرت فرمود . ساير مسلمانان نيز تدريجا به اين شهر هجرت كردند . آزادى فعاليت مسلمانان نيز از اين وقت آغاز شد . اولين كارى كه رسول اكرم بعد از مهاجرت به اين شهر كرد ، اين بود كه زمينى را درنظر گرفت و با كمك ياران و اصحاب اين مسجد را در آنجا ساخت .