2 . امام حسين عليه السلام و ساير مصلحين بزرگ كه قيام كردند
تمام كسانى كه به بشريت خدمت كردهاند حقى بر بشريت دارند ، از راه علم يا صنعت و هنر يا اكتشاف و اختراع و يا حكمت و فلسفه يا ادب و اخلاق و از هر راهى ، ولى هيچ كس به اندازهء شهداى راه حق بر بشريت حق ندارد و از همين جهت هم عكس العمل بشريت و ابراز عواطف بشر دربارهء آنها بيش از ديگران است ، زيرا عدل و آزادى براى محيط اجتماعى بشر و براى روح بشر به منزلهء هواست براى تنفس ريه ؛ بدون آن ادامهء حيات ممكن نيست . پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : « المُلْكُ يَبْقى مَعَ الْكُفْرِ وَ لا يَبْقى مَعَ الظُّلْمِ » . .
عالم در علم خود و مكتشف در اكتشاف خود و مربى و معلم اخلاق در تعليمات خود و حكيم و فيلسوف در حكمت و فلسفهء خود مديون و مرهون شهدا هستند و شهدا در كار خود مديون كسى نيستند ، زيرا شهدا بودند كه محيط آزاد به ديگران دادند تا آنها توانستند نبوغ خود را ظاهر كنند . شهدا شمع محفل بشريتند ؛ سوختند و محفل بشريت را روشن كردند « 1 » . « شاهدى گفت به شمعى كامشب - در و ديوار مزيّن كردم . . . » .
« يا أَيُّهَا
هامش
( 1 ) . در ورقهء « شهيد و شهادت » گفتيم كه هر شهادت بعد از خود نورانيت به وجود مىآورد و آن را تشبيه كرديم به حالت فرد از نظر اينكه بعضى از خودگذشتگيها و بعضى اعمال مثبت فرد براى قلب او ايجاد صفا و نورانيت مىكند . اين مطلب سوژهاى بسيار عالى است كه مىتواند بحث شود .