شريك ، كمك و معاون بفرست . كانديد هم مىكند ؛ برادرم هارون از هر جهت مرد لايقى است ، خدايا او را به كمك من بفرست .
« كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيراً . وَ نَذْكُرَكَ كَثِيراً »
« 1 » براى چه ؟ اخلاص خودش را ذكر مىكند : خدايا ما هيچ هدفى نداريم جز اينكه مسبّح تو را در دنيا زياد كنيم ، حقپرست را در دنيا زياد كنيم ؛ براى اين است كه من اين تقاضاها را از تو دارم و اين كمكها را از تو مىخواهم .
قرآن عين همينها را دربارهء پيغمبر اكرم ذكر مىكند ولى به صورت امور تحقق يافته . در مورد موسى به صورت خواستهء او ذكر مىكند كه البته مستجاب شد . معلوم مىشود كه خدا پيغمبر را نيز براى همين هدف و رسالت و ايده مؤيَّد كرد به همان خواستهاى موسى بن عمران . مىفرمايد : « بسم الله الرحمن الرحيم .
أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ »
اى پيامبر ، اى حبيب ما ، آيا ما سينهء تو را باز نكرديم ؟ ( سينهء باز در عربى كنايه از روح وسيع است ) آيا روح تو را وسيع نكرديم ؟ تو را دريادل نكرديم ؟
« وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ »
. « وِزْر » يعنى بار سنگين . به گناه هم كه وزر مىگويند به خاطر اين است كه گناه بر خلاف حسنه ( كار خوب ) كه براى انسان حكم بال و نيرو را دارد و انسان را پرواز مىدهد و به او نيرو مىبخشد ، برعكس حكم بار را دارد و انسان را از حركت بازمىدارد .
موسى گفت :
« يَسِّرْ لِي أَمْرِي »
كار مرا آسان كن ، اينجا مىگويد :
« وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ »
بار سنگين را از دوش تو برداشتيم .
« الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ »
« 2 » . اين خيلى عجيب است ! براى توضيح معنى « انْقَضَ » مثالى ذكر مىكنم : اگر بالاى يك سقف چوبى ، بار سنگينى مثلًا جمعيت زيادى باشد كه ديگر اين سقف توانايى نگهدارى آن را نداشته باشد ، يك وقت به اصطلاح عاميانهء خودمان صداى جرقجرق سقف را مىشنويم . عرب اينجا مىگويد : « انْقَضَ » يعنى چوبهاى سقف به صدا درآمد ، كه اگر بار يك مقدار زيادتر باشد سقف مىشكند . مىفرمايد : اى پيغمبر ! اين بار سنگين ، ستون فقرات تو را مثل آن چوبها به صدا درآورده بود ، كمرت را خم كرده بود ، پشتت را شكسته بود . بعد پيغمبر را تسليت مىدهد :
« فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً . إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً . فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ . وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ »
« 3 » هرگز از سختى نترس ، سستيها در سختيهاست ، سستيها در ميان
هامش
( 1 ) . طه / 33 و 34 .
( 2 ) . انشراح / 1 - 3 .
( 3 ) . انشراح / 5 - 8 .