جملههاى متشابه پيغمبر است به اين معنى كه از « جوامع الكلم » پيغمبر است ، يعنى يك لفظ است به جاى چند معنى . توضيح اينكه : علماى فقه كه از ديد فقهى به هر چيزى نگاه مىكنند ، از اين حديث چنين استنباط كردهاند كه در مقررات اجتماعى اسلام هيچ قانونى كه نتيجهء آن اين باشد كه غير مسلمان بر مسلمان برترى پيدا كند وجود ندارد ، و اسلام چنين قانونى را امضا نمىكند . براى مثال آيا در جامعهء اسلامى ، يك نفر از اهل ذمّه ( مانند يهوديان و مسيحيان و احياناً زرتشتيان ) مىتواند در حال و شأنى قرار بگيرد كه او حاكم باشد و يك مسلمان محكوم ، و مثلًا يك بندهء مسلمان را در اختيار خودش بگيرد ؟ فقها مىگويند : « الْاسْلامُ يَعْلو وَ لا يُعْلى عَلَيْهِ » يعنى دست اسلام هميشه بايد بالا باشد ، اسلام دست پايين را هرگز نمىپذيرد ، و از اين اصل احكامى را استنباط مىكنند .
متكلّمين كه از جنبهء ديگرى به مسائل نگاه مىكنند و به اين حديث از ديد كلامى نگريستهاند ( متكلّم ، سر و كارش با منطق و استدلال و بحث و محاجّه است ) مىگويند :
« الْاسْلامُ يَعْلو وَ لا يُعْلى عَلَيهِ » يعنى منطق اسلام بر هر منطق ديگرى برترى دارد . آنجا كه منطقها و استدلالها با يكديگر مواجه مىشوند ، در عرصهء استدلالها و در ميدان احتجاجها و در سرزمين منطقها منطق اسلام بر هر منطق ديگرى برترى و غلبه دارد .
اين ، ديد و بعد ديگرى از اين حديث است .
آنها كه از ديد اجتماعى به اين حديث نگاه كردهاند ، مسأله را به شكل ديگرى طرح مىكنند ، مىگويند : « الْاسْلامُ يَعْلو وَ لا يُعْلى عَلَيْهِ » يعنى در جريان عمل ، برترى با اسلام است ، چرا ؟ براى اينكه قانون اسلام از هر قانون ديگرى بر نيازهاى بشر منطبقتر است و لذا راه خودش را عملًا بهتر باز مىكند .
انسان وقتى نگاهى به دستگاههاى تبليغاتى مسيحيت مىكند و آن وسعت و امكانات ، آن وسايل ، آن ابزارها ، آن افراد ، آن بودجهء عظيم ، آن تاكتيكها و آن همه تجهيزات و تشكيلات تبليغاتى را مىبيند ، مىگويد مگر با اينهمه دستگاه تبليغاتى مسيحيت ، اسلام مىتواند مقاومت كند ؟ ! واقعاً عجيب است ! وقتى به خودمان نگاه مىكنيم ، مىبينيم از نظر دستگاه تبليغاتى واقعاً در حد صفر هستيم . هيچ دينى در دنيا به اندازهء اسلام از نظر دستگاه تبليغاتى و مبلّغينش ضعيف نيست . حتى وقتى به يهود كه اقليت است نگاه مىكنيم ، مىبينيم اين آبهاى زيركاه بسيار مجهز هستند ، لااقل به عوامل تحريف . اينها جنبهء اثباتى ندارند كه مردم را دعوت به يهوديگرى كنند ، ولى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 326
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٢٦