شرايط موفقيت يك پيام : غنا و حقانيت محتواى پيام
اما شرط موفقيت يك پيام چيست ؟ چگونه پيامى مىتواند موفق بشود ؟ آيا اسلام خودش پيام موفقى بوده است ؟ اگر آرى ، راز موفقيت اسلام در چيست ؟ شرايط موفقيت يك پيام چهار چيز است كه اگر اين چهار شرط در يك جا جمع بشود موفقيت آن پيام قطعى است ولى اگر اين چهار شرط جمع نشود شكلهاى مختلفى پيدا مىشود .
اولين شرط موفقيت يك پيام ، عقلى بودن ، قدرت و نيرومندى محتواى آن است ؛ يعنى اينكه خود آن پيام براى بشر چه آورده باشد ، چگونه برآورندهء نيازهاى بشر باشد . بشر صدها نياز دارد ، نيازهاى فكرى ، احساسى ، عملى ، اجتماعى و مادى . يك پيام نه تنها نبايد بر ضد نيازهاى بشر باشد بلكه بايد موافق و منطبق بر آنها باشد . يك پيام در درجهء اول بايد منطقى باشد ، يعنى با عقل و فكر بشر سازگار باشد ؛ به گونهاى باشد كه جاذبهء عقل انسان آن را به سوى خودش بكشد . يك پيام اگر ضد منطق و عقل باشد و لو مثلًا احساسى باشد ، براى مدت كمى ممكن است دوام پيدا كند ولى براى هميشه قابل دوام نيست . اين است كه قرآن كريم دائماً دم از تعقل و تفكر مىزند . قرآن هرگز عقل و منطق را ترك نكرده است ، بلكه از عقل و منطق به عنوان يك پايه براى خود استفاده كرده و دعوت به تعقل نموده است .
همچنين براى اينكه محتواى يك پيام غنى و نيرومند باشد ، بايد با احساسات بشر انطباق داشته باشد . انسان كانونى دارد غير از كانون عقلى و فكرى به نام كانون احساسات كه آن را نمىتوان ناديده گرفت . توافق و هماهنگى با احساسات و تا حدى اشباع احساسات عالى و رقيق بشر و نيز هماهنگى با نيازهاى زندگى و نيازهاى عملى و عينى بشر ، از ديگر شرايط غنى بودن محتواى يك پيام است . اگر پيامى با نيازهاى طبيعى بشر ضديت داشته باشد نمىتواند موفق باشد .
حديثى داريم كه در فقه هم به آن استناد مىكنند . پيغمبر اكرم فرمود : « الْاسْلامُ يَعْلو وَ لا يُعْلى عَلَيْهِ » « 1 » يعنى اسلام علوّ و برترى پيدا مىكند ، غلبه پيدا مىكند و چيزى بر اسلام پيروز نمىشود و غلبه پيدا نمىكند . اين حديث از آن احاديثى است كه هر گروه از علماى اسلام با يك ديد به آن نگريسته و نوعى استنباط كردهاند ، و در واقع از آن
هامش
( 1 ) . نهج الفصاحه ، ص 214 ، حديث 1056