كه چگونه امر به معروف و نهى از منكر كند ، يعنى راه معروف را تشخيص بدهد ، ببيند معروف كجاست ، منكر را تشخيص بدهد ، ريشهء منكر را به دست بياورد ، از كجا آن منكر سرچشمه مىگيرد . و لهذا ائمهء دين فرمودهاند : جاهل بهتر است امر به معروف و نهى از منكر نكند ، چرا ؟ « لِانَّهُ ما يُفْسِدُهُ اكْثَرُ مِمّا يُصْلِحُهُ » « 1 » چون جاهل هنگامى كه امر به معروف و نهى از منكر مىكند ، مىخواهد بهتر كند بدتر مىكند . و چقدر در اين زمينه مثالها زياد است ! .
شايد شما بگوييد : ما جاهليم ، پس امر به معروف و نهى از منكر از ما ساقط شد ! جواب شما را دادهاند . قرآن مىفرمايد :
« لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ »
« 2 » ،
« لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ »
« 3 » . از يكى از معصومين مىپرسند :
بعضى از مردم جاهلند ؛ در روز قيامت با اينها چگونه عمل مىشود ؟ مىفرمايد : در آن روز عالمى را مىآورند كه عمل نكرده است ، مىگويند چرا عمل نكردى ؟ جواب ندارد ؛ بايد به سرنوشت ننگين و سهمگين خود دچار شود . شخصى را مىآورند و مىگويند : تو چرا عمل نكردى ؟ مىگويد : نمىدانستم ، نمىفهميدم ! مىگويند : « هَلّا تَعَلَّمْتَ » « 4 » نمىدانم ، نمىفهمم هم عذر شد ؟ ! خدا عقل را براى چه آفريده است ؟ براى اينكه بفهمى ، موشكافى كنى ، به روى كاوش كنى ، تحقيق كنى . تو بايد از آن كسانى باشى كه نه تنها اوضاع زمان خودت را درك بكنى ، بلكه بايد آينده را هم بفهمى و درك بكنى . امير المؤمنين فرمود : « وَ لا نَتَخَوَّفُ قارِعَةً حَتّى تَحِلَّ بِنا » « 5 » مردم ما نادان شدهاند ؛ بلايايى را كه به آنها رو مىآورد ، تا رو نياورده تشخيص نمىدهند ، پيشبينى ندارند .
بايد پيشبينى كنند . نه تنها بايد به اوضاع زمان خودشان آگاه باشند بلكه بايد آنچنان جامعهشناس باشند كه مصائبى را كه در آينده مىخواهد پيش بيايد ، تشخيص بدهند و بفهمند كه در پنجاه سال بعد چنين خواهد شد .
« وَ لَقَدْ آتَيْنا إِبْراهِيمَ رُشْدَهُ »
« 6 » .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 / ص 44 ، باب عمل بدون علم .
( 2 ) . انفال / 42 .
( 3 ) . نساء / 165 .
( 4 ) . امالى مفيد ، ص 228 .
( 5 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 32 .
( 6 ) . انبياء / 51 .