مافوقها عذاب مىبينيد ، عذاب از زير پا يعنى از طبقهء مادون عذاب مىبينيد . پيغمبر اكرم فرمود : وقتى مردم امر به معروف و نهى از منكر را رها كنند ، منتظر و مطمئن باشند كه پشت سر آن عذاب الهى مىآيد .
حديث ديگرى از پيغمبر اكرم است كه آن را ، هم علماى شيعه در كتب معتبر خود مثل اصول كافى روايت كردهاند و هم علماى اهل تسنن . غزالى اين حديث را در احياء العلوم نقل مىكند و سند آن در كتب حديث اهل تسنن هست :
لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْروفِ وَ لَتَنْهُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ او يُسَلِّطَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ شِرارَكُمْ فَيَدْعوا خِيارُكُمْ فَلا يُسْتَجابُ لَهُمْ « 1 » .
يعنى بايد امر به معروف و نهى از منكر را داشته باشيد ، اين دو بايد وجود داشته باشند و گرنه بدان شما بر شما مسلط مىشوند ، بعد خوبان شما مىخوانند و به آنها جوابى داده نمىشود . اكثر اينطور معنى مىكنند كه بعد از آنكه بدان شما بر شما مسلط شدند ، نيكان شما به درگاه الهى مىنالند و خداوند دعاى آنها را مستجاب نمىكند . يعنى قومى كه امر به معروف و نهى از منكر را رها كنند ، خاصيتشان اين است كه خداوند رحمت خود را از آنها مىگيرد ؛ هر قدر خدا را بخوانند دعاى آنها به موجب اين گناه مستجاب نمىشود . ولى غزالى معنى لطيفى براى اين آيه كرده است - با اينكه مرد به اصطلاح درويشى است و در مسائل اجتماعى ديده نمىشود - مىگويد معنى اين جمله ( فَيَدْعوا خِيارُكُمْ فَلا يُسْتَجابُ لَهُمْ ) اين نيست كه خدا را مىخوانند و خدا دعاى آنها را مستجاب نمىكند . معنايش اين است : وقتى كه امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنند آن قدر پست مىشوند ، آن قدر رعبشان ، مهابتشان ، عزتشان ، كرامتشان از بين مىرود كه وقتى به درگاه همان ظَلَمه مىروند ، هرچه ندا مىكنند به آنها اعتنا نمىشود . يعنى پيغمبر فرمود : اگر مىخواهيد عزت داشته باشيد و ديگران روى شما حساب كنند ، امر به معروف و نهى از منكر را ترك نكنيد . اگر امر به معروف و نهى از منكر نداشته باشيد اولين خاصيت آن ضعف شماست ، پستى و ذلت شماست ، دشمن هم روى شما حساب نمىكند .
هامش
( 1 ) . فروع كافى ، ج 4 / ص 56 .