شام خواند و از مردم اشك گرفت و مردم را آماده كرد كه برويم براى خونخواهى عثمان . از چه كسى خون عثمان را بايد بگيريم ؟ از على بايد بگيريم ؛ على با اين انقلابيون كه با او بيعت كردند همدست بود ، اگر همدست نبود چرا اينها الآن در لشكر على هستند ؟ اين يك مشكل بزرگ . دو جنگ جمل و صفّين را همين مشكل از طرف اشخاص بدخواه به وجود آورد . اين دو جنگ به اين بهانه به پا شد .
انعطاف ناپذيرى در اجراى عدالت
مشكلات ديگرى على عليه السلام داشت كه مربوط به روش خودش بود از يك جهت ، و تغييرى كه مسلمين پيدا كرده بودند از جهت ديگر . على مردى بود انعطاف ناپذير .
بعد از پيغمبر سالها بود كه جامعهء اسلامى عادت كرده بود به امتياز دادن به افراد متنفّذ ، و على عليه السلام در اين زمينه يك صلابت عجيبى نشان مىداد . مىگفت : من كسى نيستم كه از عدالت يك سر مو منحرف شوم . حتى اصحابش مىآمدند مىگفتند : آقا ! يك مقدار انعطاف داشته باشيد . مىگفت : « اتَأْمُرونّى انْ اطْلُبَ النَّصْرَ بِالْجَوْرِ . . . وَ اللَّهِ ما أطورُ بِهِ ما سَمَرَ سَميرٌ » « 1 » از من تقاضا مىكنيد كه پيروزى و موفقيت در سياست را به قيمت ستمگرى و پايمال كردن حق مردم ضعيف به دست آورم ؟ ! . . . به خدا قسم تا شبى و روزى در دنيا هست ، تا ستارهاى در آسمان در حركت است ، چنين چيزى عملى نيست .
صراحت و صداقت در سياست
مشكل سوم خلافت او مسألهء صراحت و صداقت او در سياست بود كه اين را هم باز عدهاى از دوستانش نمىپسنديدند ، مىگفتند : « سياست اينهمه صداقت و صراحت برنمى دارد ، يك مقدار خدعه و دغلبازى هم بايد در آن قاطى كرد . چاشنى سياست دغلبازى است » ( اينهايى كه عرض مىكنم تمامش در نهج البلاغه است ) و حتى بعضى مىگفتند : على سياست ندارد ، معاويه را ببين چقدر سياستمدار است ! مىفرمود :
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه صبحى صالح ، خطبهء 126 .