سه مسألهء اساسى
در چهار گفتار گذشته تحت عنوان « حكومت و عدالت » نظريات كلى نهج البلاغه را در مسألهء حكومت و مهمترين وظيفهاش يعنى « عدالت » منعكس كرديم . اكنون نظر به اينكه يكى از مسائلى كه مكرر در اين كتاب مقدس در بارهء آن سخن رفته است مسألهء اهل بيت و خلافت است ، لازم است پس از آن مباحث كه كلياتى بود در امر حكومت و عدالت ، در اين مبحث كه مربوط است به مسألهء خاص خلافت بعد از پيغمبر و مقام اختصاصى اهل بيت در ميان امت ، وارد شويم .
مجموع مسائلى كه در اين زمينه طرح شده است عبارت است از :
الف . مقام ممتاز و فوق عادى اهل بيت و اينكه علوم و معارف آنها از يك منبع فوق بشرى سرچشمه مىگيرد و آنها را با ديگران و ديگران را با آنها نتوان قياس كرد .
ب . احقيت و اولويت اهل بيت و از آن جمله شخص اميرالمؤمنين عليه السلام به امر خلافت ، هم به حكم وصيت و هم به حكم لياقت و فضيلت و هم به حكم قرابت .
ج . انتقاد از خلفا .
د . فلسفهء اغماض و چشم پوشى على عليه السلام از حق مسلّم خود و حدود آن ، كه نه از آن حدود تجاوز كرده نه در آن حدود از انتقاد و اعتراض كوتاهى كرده است .