ترسيم چهرهء عبادت و عُبّاد در نهج البلاغه
در فصل پيش طرز تلقى نهج البلاغه از عبادت بيان شد ؛ معلوم شد كه از نظر نهج البلاغه عبادت تنها انجام يك سلسله اعمال خشك و بىروح نيست . اعمال بدنى صورت و پيكرهء عبادت است ، روح و معنى چيز ديگر است . اعمال بدنى آنگاه زنده و جاندار است و شايستهء نام واقعى عبادت است كه با آن روح و معنى توأم باشد . عبادت واقعى نوعى خروج و انتقال از دنياى سه بعدى و قدم نهادن در دنيايى ديگر است ، دنيايى كه به نوبهء خود پر است از جوشش و جنبش و از واردات قلبى و لذتهاى خاص به خود .
در نهج البلاغه مطالب مربوط به اهل سلوك و عبادت فراوان آمده است . به عبارت ديگر ، ترسيمها از چهرهء عبادت و عبادت پيشگان شده است ؛ گاهى سيماى عُبّاد و سُلّاك از نظر شب زنده دارىها ، خوف و خشيتها ، شوق و لذتها ، سوز و گدازها ، آه و نالهها ، تلاوت قرآنها ترسيم و نقاشى شده است ، گاهى واردات قلبى و عنايات غيبى كه در پرتو عبادت و مراقبه و جهاد نفس نصيبشان مىگردد بيان شده است ، گاهى تأثير عبادت از نظر « گناه زدايى » و محو آثار تيرهء گناهان مورد بحث قرار گرفته است ، گاهى به اثر عبادت از نظر درمان پارهاى بيماريهاى اخلاقى و عقدههاى روانى اشاره شده است و گاهى ذكرى از لذتها و بهجتهاى خالص و