مميّزات خوارج
روحيهء خوارج روحيهء خاصى است . آنها تركيبى از زشتى و زيبايى بودند و در مجموع به نحوى بودند كه در نهايت امر در صف دشمنان على قرار گرفتند و شخصيت على آنها را « دفع » كرد نه « جذب » .
ما ، هم جنبههاى مثبت و زيبا و هم جنبههاى منفى و نازيباى روحيهء آنها را - كه در مجموع روحيهء آنها را خطرناك بلكه وحشتناك كرد - ذكر مىكنيم :
1 . روحيهاى مبارزهگر و فداكار داشتند و در راه عقيده و ايدهء خويش سرسختانه مىكوشيدند . در تاريخ خوارج فداكاريهايى را مىبينيم كه در تاريخ زندگى بشر كم نظير است ، و اين فداكارى و از خودگذشتگى ، آنان را شجاع و نيرومند پرورده بود .
ابن عبد ربّه دربارهء آنان مىگويد :
وَ لَيْسَ فِى الْافْراقِ كُلِّها أشَدُّ بَصائِرَ مِنَ الْخَوارِجِ ، وَ لا أَشَدُّ اجْتِهاداً ، وَ لا أَوْطَنُ أَنْفُساً عَلَى الْمَوْتِ مِنْهُمُ الَّذى طُعِنَ فَأَنْفَذَهُ الرُّمْحُ فَجَعَلَ يَسْعى الى