جوجهاى نگهدارد ، همچنانكه ( به قول اينها ) در تخممرغ هم يك نيرويى وجود دارد كه مىخواهد آن را به حالت تخممرغى نگهدارد و اين نيرو را در پوست تخممرغ مىدانند ، با اينكه پوست تخممرغ يك قشر زايد بر وجود حياتى تخممرغ است و مرده است نه اينكه جزء وجود آن باشد ، بلكه محافظ آن است . بنابراين وجود نيرويى در جوجه كه مىخواهد جوجه را به حالت جوجهاى نگهدارد دروغ است و جوجه به حركت جوهرى به سوى مرغ شدن در حركت است ، ولى اينها يك نيروى خيالى در جوجه فرض مىكنند كه مىخواهد جوجه را به حالت جوجه بودن نگهدارد ، و يك قوهاى كه آن را به سوى مرغ شدن مىراند ، و ميان اين دو قوه نزاع و كشمكش درمىگيرد و به پيروزى نيروهاى طرفدار مرغ ! مىانجامد و بعد با يك حركت و تغيير كيفى تبديل به مرغ مىشود . پس در اينجا سه مرحله وجود دارد : مرحلهء جوجه ، مرحلهء نيروى درونى كه ضد نيروهاى جوجه بودن قيام كردهاند ، و مرحلهء سوم كه مرحلهء مرغ بودن است . بنابراين از تخممرغ [ تا مرغ ] شدن پنج مرحله داريم : مرحلهء تخم ، مرحلهء نطفه ، مرحلهء جوجه ، مرحلهء قواى ضد جوجه ، مرحلهء مرغ .
ژرژ پوليتسر در اينجا دچار تناقض شده است ، از يك سو مىخواهد مطلب را به شكل دوم بيان كند و از طرف ديگر گاهى مطلب را به شكل دكتر ارانى مطرح مىكند . بعداً با مراجعه به نوشتهء خود او توضيح مىدهيم كه ريشهء اين تناقضگويى كجاست .
قبل از بررسى عبارات ژرژ پوليتسر ، براى توضيح مطلب مثال ديگرى مىآوريم : به طورى كه معلوم است ، اينها براى تاريخ دورههاى متعدد قائلند و تاريخ را به پنج دوره تقسيم كردهاند : دورهء اشتراك اوليه ، دورهء بردگى ، دورهء فئودالى ، دورهء سرمايهدارى و دورهء سوسياليزم ( كه اين دو دورهء اخير هر يك داراى دو دوره هستند ) .
اگر اين دورهها را طبق نظر ارانى بخواهيم بيان كنيم ، مطلب به اين شكل درمىآيد : دورهء اشتراكى ، دورهء بردگى كه ضد دورهء اشتراكى است ، دورهء فئودالى كه نفى دوره بردگى است و نفى دورهء اشتراكى ، بعد دورهء سرمايهدارى كه نفى فئوداليزم است و بعد سوسياليزم كه نفى كاپيتاليسم است . روى اين حساب دورهء اوليه كه به وجود آمد ، نفى خودش را در درون خودش مىپروراند ، بعد تبديل مىشود به ضد خودش كه بردهدارى باشد ، بعد بردهدارى ضد خودش را در درون خودش پرورش مىدهد كه فئوداليزم باشد . بنابراين دورهء اشتراكى مىشود تز ، و بردهدارى آنتىتز ، و فئودالى سنتز . باز بردهدارى به نوبهء خود تز است و فئودالى آنتىتز و كاپيتاليزم سنتز ؛
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 909
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٩٠٩