خودش حضور دارد ، روى سنخيتى كه ميان مراتب وجود هست .
معمولًا تصور مىشود كه مثلًا انسان ذهنى ، خيالى بيشتر نيست و انسان آنى است كه در خارج وجود دارد ، در صورتى كه از جنبهء ديگر آن انسانى كه در ذهن وجود پيدا مىكند ، از اين انسان كه در خارج هست ، از لحاظ وجودى بسيار قويتر است .
به هر حال اينكه آمدند گفتند ذهن و خارج بايد متناظر باشد ، متناظر بودن را چنين تعقل كردند كه ذهن بايد عينا مصداق خارج باشد ، پس تمام خصلتهاى آن را بايد داشته باشد . اين مطلب اضافه بر اينكه دروغ است ، صد تا عيب ديگر هم دارد . همان چيزى كه لازمهء حرف آنهايى بود كه همين اشتباه را كردند و خيال كردند وقتى ماهيت در ذهن وجود پيدا مىكند متناظر با ماهيت خارجى است ، يعنى مصداق ماهيت خارجى است ، و گفتند پس بايد آتشى كه در ذهن تصور مىكنيم حرارت داشته باشد و سوزنده باشد ، لازمهء حرف اينها هم همين است ؛ اگر آن چيزى كه در ذهن است عينا مصداق همان چيزى باشد كه در خارج است تمام خواص آن را بايد داشته باشد .
حالا راه حل قضيه چيست ؟ [ يعنى چگونه مىشود ذهن را از روى اختيار با واقع متغير و متكامل هماهنگ نمود ] و امر اختيارى در اين مورد كدام است ؟ راه حل قضيه اين است كه : ما مىتوانيم دو جور فكر كنيم ؛ يكى اينكه وقتى ذهن ما خارج را درك مىكند در واقع در يك لحظهاى تصويرى از خارج مىگيرد . تفكر جامد اين است كه ما هر تصويرى كه از هر لحظهاى از خارج داشته باشيم آن تصوير را براى هميشه كافى بدانيم ، مثل يك دستگاه عكسبردار كه از يك لحظهاى كه از يك شئ عكس برمىدارد ، بعد براى ده سال ديگر هم به همان حال باقى است . اگر واقعيت را ما ساكن بدانيم ، هر تصويرى كه از واقعيت در هر لحظهاى داشته باشيم ، اين را براى هميشه كافى مىدانيم ، مثل اينكه مثلًا « زيد قائم يوم الجمعه » را همينقدر كه ديديم زيد روز جمعه قائم است بگوييم پس روز شنبه هم قائم است .
انسان اگر واقعيت را جامد بداند ، فكر مىكند اگر براى يك لحظه واقعيت را ديده است ، براى هميشه صادق است . اين [ مبتنى بر ] تفكر جامد [ است ] كه فكر كند شئ مستقل از محيط خودش است . ولى وقتى انسان اين را بداند كه هر تصويرى كه از واقعيتهاى جزئى دارد اين تصوير فقط براى لحظهاى صادق است اما براى خصوص آن لحظه ابدالاباد صادق است ( مثل عكسى كه از يك بچهاى در يك سالگى برمىداريم ، اين عكس عكس يك سالگى اوست براى هميشه ) [ در اين صورت ديگر
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 703
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٧٠٣