جلسهء چهل و پنجم
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
« كل جوهر جسمانى له نحو وجود مستلزم لعوارض ممتنعة . . . » « 1 » .
بحث ما در براهين حركت در جوهر بود . تا اينجا مرحوم آخوند سه برهان ذكر كردند . يك برهان را در فصل مربوط به ربط متغير به ثابت ذكر كرده بودند بر اين اساس كه « علة المتغير متغير و علة الثابت ثابت » و علل متغيرات بايد به يك علت متغير بالذات منتهى شود كه اين را در گذشته بحث كرديم « 2 » . دو برهان ديگر در اين فصل 26 خوانديم كه مرحوم آخوند در برهان دوم چنين گفتند كه طبيعت ، مفيد آثار موجود در خودش نيست بلكه آثارى كه ما مىبينيم يك سلسله « توابع » است ، و ديديم كه اين مطلب مورد هجوم مرحوم حاجى واقع شد و ايشان اين برهان را به شدت رد كردند . در برهان سوم از راه تشخص وارد شدند كه آن را هم ذكر كرديم .
در جلسهء پيش عرض كرديم كه اگرچه اين سه برهان هر كدام از يك راه خاص .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 26 ، ص 103 .
( 2 ) . در آينده هم در فصلى تحت عنوان « فى ربط الحادث بالقديم » كه نزديك به بحث « ربط متغير به ثابت » است اين مسئله مطرح خواهد شد و يك سلسله مطالبى كه قبلًا وعده داديم از جمله ايرادهايى كه بر اين برهان كردهاند و جوابهايى كه مىتوان داد بيان خواهد شد .