مثلًا وقتى كه ما از تهران به سمت قم حركت مىكنيم مىگوييم : « حسن آباد قبل از على آباد است » . اينكه مىگوييم « حسن آباد قبل از على آباد است » يعنى چه ؟ يعنى ما تهران را به عنوان مبدأ درنظر گرفتهايم و در اين مسيرى كه تهران را مبدأ درنظر گرفتهايم دو نقطه را به اينجا نسبت مىدهيم . در اينجا يك امر مشترك وجود دارد كه همان قرب به تهران است . از اين امر مشترك آنچه را كه على آباد دارد حسن آباد دارد ، ولى حسن آباد درجهاى از آن را دارد كه على آباد ندارد .
ملاك در سبق بالشرف
در مورد سبق بالشرف هم مسأله ساده است . وقتى كه دو نفر عالم را ( كه فرض بر اين است كه هر دو در يك رشتهء واحد تخصص دارند ) درنظر مىگيريم و نوعى تقدم براى يكى نسبت به ديگرى قائل مىشويم و مثلًا مىگوييم زيد تقدم دارد بر عمرو ، يا زيد جلو است از عمرو ، در اينجا براى زيد نسبت به عمرو تقدم بالشرف قائل شدهايم .
و يا دو نفر محصل را كه در يك كلاس هستند درنظر بگيريد و فرض كنيد كه اينها هر دو به داشتن هوش و ذكاوت سرشار و تلاش و كوشش در تحصيل و يادگيرى درسها معروفند ، ولى درعين حال يكى از اينها بر ديگرى ترجيح دارد و لذا شما مىگوييد : « الف از ب جلو است » . اين جلو بودن و مقدم بودن مسلّماً جلو بودنِ مكانى نيست ؛ مقصود اين نيست كه مثلًا وقتى هر دو در صف قرار مىگيرند آقاى الف زودتر وارد كلاس مىشود و آن ديگرى پشت سر او وارد مىشود . اين جلو بودن ، جلو بودن در فضيلتِ كوشا بودن ، تحصيل و ياد گرفتن درسهاست . معنايش اين است كه هر دو يك امر مشترك دارند و آن يادگيرى درسهاست ولى ب هرچه از اين فضيلت و از اين امر مشترك دارد الف دارد و الف از همين امر مشترك چيزى را دارد كه ب ندارد .
ملاك در سبق بالطبع
اما در مورد سبق بالطبع ملاك چيست ؟ سبق بالطبع در جايى است كه دو شىء