وجوب وجود ، تأكّد وجود است
شيخ اين امر را با بيان نكتهاى توضيح مىدهد كه قبلًا هم در جاى ديگر در اوايل كتاب بيان كرده است . در آنجا مىگويد كه « وجوبالوجود ليس إلّا تأكُّدُ الوجود » وجوب وجود امرى غير از خود وجود نيست ؛ تأكّد وجود و شدّت وجود را « وجوب وجود » مىگوييم .
حرف شيخ در اينجاست كه خيلى بوى اصالت وجود مىدهد ، لااقل در ذات واجب . ببينيد : در هرجا كه حقيقتى قابل شدت و ضعف باشد ، شدت آن حقيقت امرى مغاير با آن حقيقت نيست . آيا شدت نور غير از نور است ؟ نه ، شدت نور همان نور است . [ به تعبير ديگر ] تراكم نور چيست ؟ ممكن است كسى بگويد كه نور و يك چيز ديگر با هم جمع شدهاند و تراكم نور را تشكيل دادهاند . نه ، چنين نيست ؛ نور اگر با چيز ديگر جمع شود اختلاط نور است با شئ ديگر ، نه تراكم نور ، نه شدّت و قوّت نور . اصلًا قوّت و شدّت يعنى اينكه همان حقيقت در ذات خودش بيشتر شده است ، نه اينكه چيزى با او مخلوط شده باشد . اين مثل حركت و سرعت حركت است . اگر حركتى از درجهء خاصى به درجهء ديگرى تبديل شود ، اينجا چه پيش آمده است ؟
مثلًا حركتى كه سرعت آن شصت كيلومتر در ساعت است به سرعت صد كيلومتر در ساعت برسد ؛ آيا در اينجا چيزى بر حركت افزوده شده ؟ آيا حركت با چيز ديگرى و با وجود ديگرى مخلوط شده است ؟ آيا با ماهيت ديگرى كه نام آن « سرعت » است آميخته شده است ؟ نه ، سرعت حركت هم باز خودش از حركت است . همان حركت وقتى كه فزونى مىيابد ، وقتى كه تغيير نسبتها فزونى مىيابد ، اسمش « سرعت » حركت مىشود . پس شدّت و تأكّد و قوّت و سرعت و امثال اينها چيز عليحدهاى نيست . وجوب وجود هم براى وجود همين است ، نه اينكه وجود چيزى است و وجوب چيز ديگرى كه به وجود ملحق شود و با آن مخلوط گردد . وجود و هستى وقتى كه تأكّد پيدا كرد و شدت و كمال پيدا كرد « وجوب وجود » نام مىگيرد .
سؤال : در نقطهء مقابل آن ، ضعف وجود چيست ؟ استاد : ضعف هم همين جور است ، نقطهء مقابل وجوب است . همانطور كه وجود شديد وجود و شئ ديگر نيست ، وجود ضعيف هم باز وجود و شئ ديگر نيست .