خودش اولين عدد است ، بعد عدد دوتايى ، بعد سه تايى ، بعد چهارتايى ، الى آخر .
نظريّهء دوم
امّا كسانى كه انشاء عدد از وحدت را على وجه العدد التعليمى گفتهاند ، براى ما روشن نشد كه چرا اين را « عدد تعليمى » مىنامند و وجه آن چيست ؟ احتمالى را ما بعداً فرض مىكنيم كه البته باز هم رويش تأمل خواهيم كرد . اين گروه انشاء عدد از وحدت را به اين شكل گفتهاند : « جعلوا الواحدة مبدأ » نه اينكه « جعلوا الواحدة أول الترتيب » . وحدت را مبدأ اعداد قرار دادهاند نه جزء اعداد . در آن فرض اوّل وحدت خودش جزء اعداد بود و عدد اوّل مىشد . ولى در اين حساب خود وحدت خارج از عدد است و تشكيل دهنده و به وجود آورندهء عدد و مبدأ اعداد است ، خودش عدد نيست . البته حرف اينها ممكن است صورت رمز داشته باشد . اگر كسى بخواهد اين حرفها را توجيه و تأويل كند مىتواند به اين شكل بگويد كه مثلًا مقصودشان از « وحدت » ، آنچنانكه عرفا مىگويند ، وحدت حقّهء حقيقيّه است كه مساوى است با وحدت وجود . در اين بيان ، حقيقت وجود ما فوق عدد است و عدد در رتبهء متأخر از حقيقت وجود قرار گرفته است . ما حالا نمىخواهيم در مقام توجيه و تأويل برآييم ، ولى حرفى كه بيان مىكنند چنين است كه آنها نمىگويند : « الواحدة أوّل الترتيب » ، بلكه گفتهاند « الواحدة مبدأ الترتيب » ، ترتيب بعد از آن شروع مىشود . علاوه بر اين بعد هم نمىگويند : ثم الثنائية ، ثم الثلاثية ، يعنى بعد دوتايى و بعد سه تايى ؛ مىگويند :
ثم الثانى ، ثم الثالث ، يعنى بعد دوم و بعد سوم . « دوتا » غير از « دوم » است . دوتا را وقتى مىگوييم كه به معنى مجموع اين واحد با آن واحد باشد ، مثل وقتى كه ما دوتا كتاب اينجا داشته باشيم . امّا وقتى « دوم » را به كار مىبريم كه بخواهيم اشياء را به ترتيب ، يكىيكى منظم كنيم . مثلًا اگر بخواهيم به حسب ترتيب مكانى كتابها را منظم كنيم ، در رديف كتابى كه در تاقچه چيدهايم مبدئى را در نظر مىگيريم و نسبت به آن مبدأ مىگوييم اين كتاب اوّل است و آن كتاب دوم ، نه اينكه كتاب دوم دو كتاب باشد ، كما اينكه كتاب سوم هم سه كتاب نيست و يك كتاب است ، كتاب چهارم هم يك كتاب است . اين را در اصطلاح هم « عدد ترتيب » مىگويند . پس اين گروه به اين صورت نظر خود را بيان كردهاند كه وحدت ، مبدأ ساير اعداد است و بعد از آن « دوم » نه « دوتا » ، آن