مسئلهء انطباق اين است كه طبيعت وقتى در محيطى قرار دارد با آن محيط هماهنگ است . فرضيهء داروين و امثال او مىگويد اين موجود هماهنگ با محيط است چون ساختهء اين محيط است ؛ چون عوامل محيط اين را ساختهاند جبرا اينطور است كه اين شئ به گونهاى ساخته شود كه متناسب با آن عوامل باشد . به قول شيخ « و لنسامح » فرض مىكنيم كه مطلب از اين قرار است ، اگر فرض كنيم اينطور باشد .
طبيعت خصوصيّتى دارد كه همين قدر كه او را از محيط خودش خارج كنيم و به محيطى ببريم كه ناهماهنگ باشد ، شروع مىكند به فعاليت كردن براى اينكه وضع جديدى براى خودش به وجود بياورد كه متناسب با محيط موجود باشد و براى او امكان بقا را فراهم آورد . البته اين تطابق ، نامتناهى نيست و اگر عوامل محيط خيلى مخالف و شديد باشد و براى طبيعت امكان تحمل آن نباشد قهراً طبيعت از ميان مىرود .
مثلًا اسبهايى كه در منطقهء استوائى متولد مىشوند خصوصيات متفاوتى دارند با اسبهايى كه در مناطق معتدل متولد مىشوند و يا اسبهايى كه در مناطق نزديك به قطب زندگى مىكنند مثل سيبرى ؛ يا اسبهاى روسى يك اندام و هيكل و رنگ و قيافه دارند و اسبهاى عربى و استوائى رنگ و قيافه و هيكل ديگرى .
حالا اگر همين اسبهاى عربى را به مناطق معتدل بياورند ، ديده مىشود كه تدريجا آنها خودشان را در جهتى كه متناسب با محيط موجود باشد تغيير مىدهند ؛ يعنى يك عامل درونى در آنها شروع مىكند به فعاليت در جهت ايجاد وضعى كه بتواند با شرايط نامناسب محيط مبارزه كند ؛ و حتّى اگر اسبهاى استوائى را به مناطق سردتر نزديك قطب ببرند - به شرط اينكه يك دفعه نبرند ، كه اين اسبها به آنجا خو بگيرند ( اصلًا معناى « خو گرفتن » اين است كه تدريجا انجام شود ) لااقل در يكى دو نسل به كلى وضع خود را عوض مىكنند و با محيط جديد منطبق مىشوند .
اين امر از چه چيز حكايت مىكند ؟ آيا از اين حكايت نمىكند كه طبيعت يك غايت و هدفى دارد و آن هدف را جستجو مىكند و وضعيت وجودى خودش را به گونهاى هماهنگ و ميزان مىكند كه با محيط سازگار باشد و بتواند حيات خود را در محيط جديد ادامه دهد .
مسئلهء ديگر آن چيزى است كه در مورد « خود درمانى » موجود زنده گفته مىشود .
مىگويند : « الطبيب خادم الطبيعة كما أنّ النبىّ خادم العقل » . اينكه مىگويند : « طبيب
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 435
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٣٥