نام دارد . امّا در مورد اخير ( جود ) شرطى نيز وجود دارد و آن اينكه چنين فاعلى براى اينكه « جواد » خوانده شود بايد « مستعيض » نباشد يعنى در ازاى انجام فعل خود عوضى و پاداشى نطلبد چه ، در غير اين صورت چنانچه فاعل براى انجام فعل خود چيزى را بخواهد ، ولو اينكه اين خواسته و عوض از نوع شكر و ستايش و خوشنامى و هر امر غير مادّى بوده باشد ، عمل فاعل در اين حالت جود نبوده ، معاملهاى است پاياپاى . گر چه در عرف عام ، افرادى اينچنين را كه با صرف مال خود چيزى از ديگران طلب نمىكنند جز اينكه خوشنام گرديده ، و ديگران را رهين منّت خويش مىخواهند ، و يا كسانى را كه انواع خيرات را از ساختن پل تا مسجد به جان انجام مىدهند و هيچ اجرى از مردم نخواسته جز اينكه اجر خود را از خداوند خواهانند « جواد » مىنامند و اعمال آنها را « جود » مىگويند ولى اين گونه افراد در واقع جواد نبوده ، عرف هم بدين معنا كه آنها با خوشنامى و يا به دست آوردن ثواب به اجر و مزد خود رسيده و معاملهء طرفينى كامل مىشود ، آگاه نمىباشد والّا در آنجا نيز اطلاق « جواد » را در اين قبيل موارد روا نمىدارند . شيخ سپس بحث را از معناى لغوى « جود » و « خير » منتقل مىنمايد به اين كه : به طور كلّى هر فاعل ناقصى كه فعلش را به خاطر يك انگيزه و داعى انجام مىدهد خواه ناخواه مستكمل است و ناگزير از انجام فعل خودش كمالى را مىخواهد و مىيابد . حال علماى اخلاق اين مسأله را پيش مىآورند كه آيا انسان مىتواند فعلى صددرصد اخلاقى انجام دهد ؛ يعنى دست به عملى بزند كه از انجام آن هيچ گونه منظور و مقصودى براى خويشتن نداشته و قصد او فقط رسيدن خير و خدمت به ديگران باشد ؟ در پاسخ به اين پرسش سه نظريه به وجود آمده است :
1 . طرفداران يك نظريه كه ما آن را « مادّيّت اخلاقى » مىناميم اساساً معتقدند كه امكان ندارد انسان كارى را بدون هيچ انگيزهء مادى براى خودش ، انجام دهد ، و در هر فعلى نيز كه انسان را به ظاهر بى نظر و بدون محرّك مادّى يافتيد ، با دقت نظر و شكافتن گروه و نوع فعل ، سرانجام يك انگيزه و منفعت در عمق ضمير فاعل خواهيد يافت . شعر معروف نيز ناظر بر همين نظر است :
كلّ من فى الوجود يطلب صيدا * إنّما الاختلاف فى الشّبكات
همهء انسانها شكارچى هستند ( حال در شعر كه مىگويد كليهء موجودات اينطورند ) يعنى همه كس در هر كارى طعمهاى را مىجويد و تمايز افراد فقط در وسيلهء