مسافر در اين ناحيه برمىخورد .
خانههاى مردم عادى در اين بخش آذربايجان ، طاقدار است و از طراز زمين گودتر ساخته شده است . هنگامى كه اينها را مىآزمائيم به اين عقيده مىرسيم كه پيش از اين رسم عمومى مردم اين سرزمين براين بوده كه در زيرزمين زندگى كنند همچنانكه هنوز در برخى تكههاى ارمنستان بزرگ و گرجستان « 1 » اين رسم وجود دارد . محل سكنى رئيس خانواده بيش از يك اطاق نيست كه در اطرافش نيمكتهاى پهن سنگى نهاده كه آنها را با قالى يا حصير پوشاندهاند و بهجاى تختخواب و ميز به كار مىرود . زنان و كودكان در جاى ديگر زيست مىكنند .
از سعيدآباد تا اردبيل بيست و چهار فرسنگ است كه تقريبا سى و شش فرسخ ( ليو ) متوسط مىباشد . ما بىتوقف اين فاصله را پيموديم . وقتى كه فصل اجازه بدهد ايرانيان كاملا حق دارند كه چادر را بر خانههاى ناسازگار مرجح بدارند . هنگامى كه در سفر هستند بخشى از روزها را در پناه هرچه باشد به خواب مىگذرانند و حتى با سر برهنه در برابر آفتاب به آسايش فرو مىروند .
پيرامون اردبيل بهتر از اطراف سراب و چلبيان كشتكارى شده است و ميوهء فراوان و بسيار خوب « 2 » دارند شهر در جنوب رشتهكوههائى كه به درازاى درياى خزر گسترش يافته قرار گرفته است . اين رشته مانع بادهاى مضر كرانهاى است و موقعيت خوب آن به آنجا لقب آبادان فيروز را داده است .
شيخ صفى ، حيدر و شاه اسمعيل در اردبيل به خاك سپرده شدهاند . ايرانيان براى آرامگاه آنان احترام مذهبى زياد قايل هستند و آرامگاه آنان در زير گنبدهاى نسبتا كوتاه است كه به حال ويرانى افتاده است . بودن جنازهء اين شاهان كه جزو سلسلهء قديمتر هستند شهر اردبيل را به صورت شهر مقدسى درآورده
هامش
( 1 ) - دومين سفر به ايران ( جمس موريه ) جلد دوم ، صفحهء 287 ، ترجمهء آن كتاب به فرانسه .
( 2 ) - حاجى خليفه مىگويد كه نزديك اردبيل جز سيب و گلابى به عمل نمىآيد ولى من گواهم كه ملاحظهء او امروزه بىاساس است .