فصل نوزدهم تصوير عباس ميرزا - دومين پسر شاه ايران -
سختگيرى اين شاهزاده - باريابى من در نزد او .
شاهزاده عباس ميرزا كه در فصل گذشته يادش كرديم دومين پسر شاه كنونى ايران است . مادرش از تيرهء قاجار بوده كه از اين تيره سلسلهء كنونى بوجود آمده است . او نوزده ساله بود هنگامى كه او را در اردبيل ديدم . قدش بلند و چهرهاش كمى كشيده و خطوط سيمايش به نظر منظم مىآمد ؛ نگاهش تيز لبخندش شيرين و مهربان بود . ابروانش سياه و چشمگير و رنگش را كه آفتاب تيره گردانيده يك حالت مردانه به صورتش داده است . طبيعت به او يك قوهء درّاكهء تند ، يك داورى محكم و يك بىپروائى كه از خود غالبا بروز داده ، بخشيده است ، و او چنان خوشروئى مىكند كه همهء دلها را به خود شيفته مىگرداند . از همان اوان جوانى به پرتاب زوبين ، رام كردن اسبان چموش و شنا براى گذشتن از رودخانه خوى گرفته است . آموزش و پرورش اين شاهزاده آنقدر هست كه حس كند بيش از اينكه مىداند بايد كه بياموزد . مىگويند او تاريخ شاهان را كه در ميهنش شهرت يافتهاند مىداند . درميان ايرانيان هيچكس به اندازهء او دانش و هنر اروپائى را ارزشگذارى نمىكند . شايد بتوان لااقل در اينباره تا حدى به او اسناد داد كه اين شاهزاده دين عيسى را خيلى محترم مىشمارد . همهچيز گواه براين است كه او روزى بر تخت ايران به شاهى مىنشيند و از خود كفايتى نشان خواهد داد كه او را در شمار بزرگترين شاهانى كه تاكنون اين شاهنشاهى بزرگ به خود ديده است قرار دهند .