خداى جهان و جهان
كسى كه جملهء فوق را شنيده و متوجه مىشود كه ما در صدد بحث از چنين موضوعى هستيم طبعا از خود مىپرسد كه :
( 1 ) . چرا بايد از خداى جهان بحث كرد 1 ؟
( 2 ) . آيا اين بحث صحيح و رواست ؟
( 3 ) . فايدهء اين بحث چيست ؟
شرح
( 1 ) . در « تاريخ اديان » اين مسأله طرح مىشود كه علت پيدايش مفاهيم دينى كه در رأس آنها مفهوم « خدا » است چيست ؟ چطور شد كه بشر به اين مفهوم توجه كرد و به دنبال آن يك سلسله سنن و اعمال كه فوق العاده براى آنها اهميت قائل است انجام داد ؟
اين پرسش در واقع متوجه اين جهت است كه بشر در طول تاريخ خود چرا به انديشهء خدا افتاده و به جستجوى خدا پرداخته است ؟ چه عامل و انگيزهاى بشر را به سوى مفاهيم « خدا » و « دين » و « پرستش » سوق داده است ؟ آيا آن عامل ، عقلانى و منطقى است يا روانى و يا اجتماعى ؟ و اگر روانى است آيا ناشى از يك تمايل فطرى و ذاتى است و يا نوعى عكس العمل است كه روح در برابر برخى پيشامدها انجام داده و مىدهد ؟