نتيجههايى كه از اين بيان گرفته مىشود با خود بيان سازگار نيست ، زيرا نتيجهء دومى ( صحيح مطلق نداريم و غلط مطلق نداريم ) خودش به عنوان صحيح مطلق گرفته مىشود ، چه ، اگر اين قضيه را صحيح نسبى بگيريم صحيح مطلق را اثبات خواهد نمود .
شرح
در ديالكتيك ، مفاهيم همواره متحرك و در يكديگر مؤثرند پس حقيقتاند زيرا با واقعيت خارجى نظيرند و مطابقت دارند .
پس حقيقت كه محصول طرز تفكر ديالكتيكى است همواره متحول و متكامل است .
دكتر ارانى در جزوهء ماترياليسم ديالكتيك صفحهء 56 مىگويد :
« اصل دوم ديالكتيك « اصل تكامل ضدّين » يا « قانون تكاپوى طبيعت » است . واقعيت ( ماده ، زمان ، مكان ) چون زمان را در بر دارد شامل مفهوم تغيير نيز مىباشد . اين تغيير و شدن و تكامل ، واقعيت دارد و تكاپوى طبيعت واقعى است . همين تكاپوى واقعى در مغز ما به صورت حقيقت قانون تكاپوى طبيعت تصوير مىشود . »
تا آنجا كه مىگويد :
« اين قانون راجع به حركت ( تغيير ) واقعى اشياء و حركت حقايق ( تصاوير واقعيت ) در فكر است . »
در صفحهء 48 مىگويد :
« دقت كنيد كه دو مفهوم را با يكديگر مخلوط نكنيد ؛ اگر صحبت از ديالكتيك در طبيعت باشد غرض واقعيت ديالكتيك يعنى تأثير متقابل اجزاء طبيعت و تكاپوى آنها بدون ارتباط با طرز تفكر بشر است ، و اگر از اسلوب ديالكتيك باشد غرض تصويرى از واقعيت ديالكتيك در مغز ماست كه با يك واقعيت ، نظير است و طريقهء استدلال ماست . »
پاسخ : اين بيان دانشمندان مادى شامل دو قسمت است :
قسمت اول اينكه طبيعت خارجى در حال تغيير و تحول و تكامل است و سكون و