كثرت و ترتيب قياسى اجزاى جهان
همين جهان آفرينش كه نسبت به آفرينندهء خود يك واحد مىباشد ، در متن خود اختلافاتى دارد .
چنان كه در مقالهء 3 به ثبوت رسيد ما دو قسم ادراكات داشتيم كه از ماده مجرد بوده و احكام ماده بر آنها انطباق نمىپذيرفت ؛ يعنى ادراكات خيالى و ادراكات عقلى 1 .
شرح
( 1 ) . يكى از مسائلى كه در مباحث فعل بارى مطرح است « كلّيات عوالم وجود » است . مقصود ما از « عالم » عبارت است از موجود يا موجوداتى كه در مجموع هستى مرتبهاى خاص را اشغال كرده است به طورى كه محيط به مادون خود محاط ما فوق خود است .
از نظر لغت ، مانعى نيست كه ما كلمهء « عالم » را به نوعى خاص و يا انواعى كه تحت جنسى خاص قرار گرفتهاند به اعتبار اينكه وضع و حالت و زندگى آنها نظامات خاصى دارد اطلاق كنيم ، مثلًا بگوييم « عالم مورچگان » و يا « عالم زنبور عسل » ، يا « عالم حشرات » ، يا « عالم حيوان » ، « عالم نبات » ، يا « عالم زمين » ، « عالم آسمانها » و امثال اينها ؛ و شايد - همانطور كه بعضى از مفسران گفتهاند - تعبير به « ربّ العالمين »