مباحث آن از حيث روش و سبك تحقيق شبيه الهيّات است يعنى صرفا تعقلّى و استدلالى و قياسى است نه حسّى و تجربى ، و لهذا به فلسفه شبيهتر است تا علوم حسّى و تجربى . به عقيدهء حكما برخى مباحث « سماع طبيعى » - يعنى آنها كه در فريدهء اوّل در ده فصل آمده است ( البتّه به استثناى فصل ششم كه ذكر شد ) - اساساً جزء الهيّات است نه طبيعيّات ، و بيان اين جهت در شرح منظومه آمده است . ساير مباحث آن كه در فريدهء دوم و سوم اين كتاب آمده است از قبيل مسائل حركت ، زمان ، مكان ، امتناع خلأ ، شكل ، جهت ، حدوث اجسام ، از الهيّات خارج است و داخل در عنصريّات و فلكيّات هم نيست و بايد فنّ مستقلّى شمرده شود .
ولى صدرالمتألّهين به حكم اينكه قائل به حركت جوهريّه است ، حركت و زمان و همچنين حدوث اجسام را از لواحق و عوارض جسم طبيعى نمىداند ، لهذا مسائل حركت و زمان و حدوث اجسام را نيز داخل در مسائل الهيّات مىداند . عليهذا به عقيدهء مشارإليه مسائلى كه براى « سماع طبيعى » باقى مىماند منحصر است به مسائل مكان ، تناهى ابعاد ، امتناع خلأ ، شكل و جهت .
امّا بيان اينكه چرا مسائل مربوط به حقيقت جسم طبيعى و همچنين مسائل مربوط به حركت - خصوصا حركت جوهريّه - و زمان و حدوث اجسام از مسائل الهى است نه از مسائل طبيعى ، از حدود بحث ما خارج است .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 530
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٣٠