خود صدرالمتألّهين در كتاب اسفار طبق طرحى كه براى آن كتاب ريخته است اساساً متعرّض مسائلى به نام « طبيعيّات » نشده است ولى از چهار قسمت فوق مسائل سماع طبيعى را ضمن مباحث « جواهر و اعراض » آورده و در حقيقت آنها را داخل در « الهيّات » دانسته است و مسائل « نفس » را بحث جداگانه و مستقلّى قرار داده است و مباحث فلكيّات و عنصريّات را به هيچ وجه متعرّض نشده است .
بوعلى در شفا طبيعيّات را در هفت فن ذكر كرده است به اين ترتيب :
1 . سماع طبيعى
2 . السماء و العالم
3 . كون و فساد و استحاله
4 . افعال و انفعالات ( شيمى )
5 . معادن و آثار علوى و زلزله و امثال آنها
6 . نفس اعمّ از نباتى ، حيوانى ، انسانى
7 . نبات ( گياهان )
8 . حيوان
در كتاب منظومه مجموع طبيعيّات در هفت فريده بيان شده است :
1 . حقيقت جسم طبيعى
2 . مباحث حركت
3 . باقى لواحق جسم طبيعى از قبيل زمان ، مكان ، شكل ، جهت ، حدوث اجسام .
4 . فلكيّات
5 . عنصريّات
6 . نفس
7 . بعض احكام نفوس فلكى .
طبق بيان فوق در كتاب منظومه مباحث مربوط به سماع طبيعى در سه فريدهء نخست ذكر شده است كه فريدهء اوّل آن دربارهء « حقيقت جسم طبيعى » است .
اين فريده ضمن ده فصل بيان شده است :
1 . اقوال و آراء و عقايد در حقيقت جسم طبيعى
2 . اثبات هيولى بر طبق مذهب مشّائين
3 . تعريف هيولى و برخى از احكام آن
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 528
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٢٨