مقدّمه
اين قسمت از كتاب منظومه بحث مختصرى است در آنچه در قديم « طبيعيّات » خوانده مىشد . طبيعيّات قديم شامل سه قسمت اصلى بود : سماع طبيعى ، فلكيّات ، عنصريات « 1 » ؛ و البتّه « عنصريّات » به تنهايى شامل مباحث زيادى است از قبيل عدد بسائط ، طبقات زمين ، كائنات جوّيّه ، معادن ، گياه شناسى ، حيوان شناسى ، انسان شناسى . هر يك از اينها طبق اصول و موازينى كه خود قدما بيان مىكردند مىبايست علم جداگانهاى شمرده شود ، همچنانكه امروز اين مسائل در علوم متعدّد و با نامهاى جداگانه مطرح مىشود از قبيل فيزيك ، شيمى ، زمين شناسى ، معدن شناسى و غيره .
برخى قدما - مخصوصا از زمان صدرالمتألّهين به بعد - مباحث مربوط به گياه و حيوان و انسان را از ساير مسائل طبيعيّات جدا كردند و چهار قسمت قرار دادند :
سماع طبيعى ، فلكيّات ، عنصريّات و نفس .
هامش
( 1 ) . شرح هدايه ملّا صدرا ، صفحهء 12 .