غرر سوّم : اقسام هر يك از موادّ ثلاث
و كلّ واحد لدى الاكياس * بالذّات و الغير و بالقياس
الّا فى الامكان فغيرىّ سلب * فليس ما بالذّات منها ينقلب
هر يك از اين موادّ سه گانه ( وجوب ، امكان ، امتناع ) در نزد
اصحاب عقل ( منقسم مىشود به ) بالذّات و بالغير و بالقياس
مگر در امكان كه « غيرى » از اقسام آن مسلوب است
زيرا ذاتيّات ، انقلاب پذير نمىباشند
شرح : مؤلّف كتاب در اينجا اقسام هر يك از موادّ ثلاث را بيان مىكند . در فصول پيش عموميّت اينها در همهء وجودات - اعمّ از محمولى و رابط - و سپس بى نيازى آنها از تعريف ، و سپس نحوهء وجود آنها كه « اعتبارى » است بيان شد ، اكنون اقسام آنها بيان مىشود .
هر يك از اين سه در نظر اوّلى و احتمال بدوى منقسم مىشود به سه قسم : ذاتى ، غيرى ، قياسى ( يا بالذّات و بالغير و بالقياس ) ، ولى پس از اندك تأمّل معلوم مىگردد كه يك قسم از اين نه قسم معقول نيست و آن « امكان غيرى » است .
توضيح مطلب اينكه هر يك از اين مفاهيم سه گانه را دو نحو مىتوان اعتبار كرد :