9 . بيان حاجى در « منظومهء حكمت » با « منظومهء منطق » متفاوت است و آنچه در منظومهء منطق گفته صحيحتر است .
10 . بيان حاجى در نسبت بين « نفس الامر » و « ذهنى » صحيح نيست و حتّى بيان حاجى بنابراين كه خارجيّت هر چيزى به حسب خودش است و هر « ذهنى » از يك نظر خارجى است و حتّى مرتبهء قوّه و شأنيّت ماهيّت هم يك نوع خارجيّت است ، صحيح نيست .
12 . اشكال در مفاد قضاياى حمل اوّلى و همچنين در لوازم ماهيّت نيز موجود است و لهذا تقسيم قضايا به سه قسم ، براى بيان كافى نيست .
13 . اين اشكالات از آنجا پديد آمده كه توجه به انواع فعاليتهاى ذهن نشده .
ذهن در حكم مرآة و آينه است . راست و صادق بودن هر آينه به اين است كه آنچه را كه اين آينه را در برابر آن قرار دادهاند حكايت كند و با آن مطابقت كند و امّا چيزى كه در برابر آن قرار داده نشده البته نه . مثلًا اگر بگوييم « در روز جمعه آمديم » صدق قضيّه اين است كه در روز جمعه آمده باشيم نه در روز پنجشنبه .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 331
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٣١