غرر شانزدهم : مناط صدق در قضايا
الحكم ان فى خارجيّة صدق * مثل الحقيقيّة للعين انطبق
و حقّه من نسبة حكميّة * طبق لنفس الامر فى الذّهنيّة
حكم در قضيّهء خارجيّه زمانى صادق است
كه مانند قضيّهء حقيقيّه بر عين خارجى منطبق گردد .
در قضيّهء ذهنيّه اگر حكم با نفس الامر
تطبيق كند قضيّه صادق است .
اين فصل در بيان مناط « 1 » و ملاك صدق و كذب قضاياست ؛ يعنى اين قسمت بيان مىكند كه صدق و مطابقت قضاياى مختلف با واقع در موارد گوناگون و مختلف به چه نحو است .
اين جهت در ميان فلاسفهء قديم مورد شكّ و ترديد نبود كه تعريف « صدق » يا « حقيقى بودن » عبارت است از مطابقت فكر و قضيّه با واقع ، و آنجا كه مىگفتند « قضيّه احتمال صدق و كذب را دارد » يعنى هر قضيّه صلاحيت دارد كه با واقع مطابقت
هامش
( 1 ) . مناط هر چيز آن است كه آن چيز وابسته به اوست و گاهى « ملاك » گفته مىشود .