غرر سوّم : مغايرت و اتحاد وجود و ماهيت
انَّ الوُجُودَ عارَضَ المهِيَّة * تَصَوُّراً وَ اتَّحَدا هُوِيَّةً
حق اين است كه وجود عارض بر ماهيت است
در ذهن ، و آن دو خارجا يكى مىباشند
شرح : مسألهء سوم از مسائل وجود اين است كه آيا وجود و ماهيت يكى هستند و متحد با يكديگرند يا دو تا هستند و مغاير يكديگرند .
وجود و ماهيت ، در ذهن مغاير يكديگرند ، يعنى دو مفهوم ذهنى هستند نه يك مفهوم ذهنى ، ولى در خارج يكى هستند و هيچ گونه كثرت خارجى ندارند ؛ يعنى چنين نيست كه يك شىء در خارج داراى دو جهت و حيثيت واقعى باشد : يكى وجود و ديگرى ماهيت .
مغايرت ذهنى وجود و ماهيت اصطلاحاً « زيادت وجود بر ماهيت » ناميده مىشود .
اگر چه در اين بيت هر دو مطلب ( مغايرت ذهنى و اتحاد خارجى ) عنوان شده است ولى هدف اساسى ، مطلب اول است . ما مطلب دوم را ضمن مسألهء چهارم يعنى « اصالت وجود » توضيح خواهيم داد .
اين مطلب نيز جنبهء ذهنى دارد يعنى مربوط به عالَم ذهن است ، زيرا بحث در اين