« قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي »
از تو دربارهء روح پرسش مىكنند ، بگو روح از امر پروردگار من است . در اينجا باز مسألهاى مطرح شده كه اولا مقصود از روح در اينجا چيست كه سؤال كردهاند ؟ بعد اين جواب چطور جوابى است ؟ آيا واقعا در اينجا جواب حقيقى را خواسته بيان كند يا خواسته بگويد شما دربارهء آن سؤال نكنيد ، اين چيزى نيست كه ما برايش تعريفى بكنيم تا شما بتوانيد به ماهيت و حقيقت آن پى ببريد ؟ راجع به هر دو جهتش [ بحث شده است ] .
در [ ميان ] مفسرين چنين قولى هست . مفسرين در اين زمينه اختلاف كردهاند كه اين روحى كه مورد سؤال است يعنى چه ؟ چه بوده كه مورد سؤال بوده است ؟ بعضى گفتهاند چون قبلا در بعضى آيات ديگر نام روح در عرض ملائكه آمده بوده است ، اين سؤال به وجود آمده كه اين روحى كه غير از ملائكه است ، آن ديگر چيست ؟ پس مورد سؤال آن است . بعضى گفتهاند نه ، مقصود از روح در اينجا خود قرآن است . همان كسانى كه گفتهاند در
« وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا »
مقصود از روح ، خود آيات قرآن است ، [ گفتهاند ] اينجا هم وقتى سؤال كردهاند :
« يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ »
يعنى وقتى دربارهء قرآن از تو سؤال مىكنند ، بگو اين از امر پروردگار است ، يعنى امرى است كه از ناحيهء پروردگار نازل شده است . بعضى هم گفتهاند كه مقصود از روح در اينجا جبرئيل است . اينها همان كسانى هستند كه روح الامين و روح القدس را مساوى با جبرئيل مىدانند و گفتهاند هر جا كه در قرآن روح آمده است و هر جا كه مخصوصا در عرض ملائكه قرار گرفته ، مقصود جبرئيل است . پس وقتى سؤال كردند :
« يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ »
يعنى از ماهيت جبرئيل [ سؤال كردهاند ] و گفتهاند اين كه گفته مىشود حامل وحى است ، بر پيغمبر نازل مىشود و با پيغمبر سخن مىگويد ، چيست ؟ اين را براى ما تعريف كن . بعضى هم گفتهاند مراد از روح در اينجا همين روح انسانى است كه در آن آيات آمده است :
« وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي »
، سؤال از روح انسان كردهاند كه مقصود چيست ؟ و جواب داده شده است كه :
« مِنْ أَمْرِ رَبِّي »
.
بعضى ديگر كه خود ايشان ( 1 ) آن را انتخاب مىكنند [ نظرشان ] اين است كه سؤال از روح به معنى خاص نيست ، سؤال كنندگان مىديدهاند ذكر روح در قرآن زياد آمده است ، يك جا :
« يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا »
يك جا :
« يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ
هامش
( 1 ) . [ منظور ، مؤلف تفسير الميزان است . ]