آن وقت و در آن فاصله و بعد زمانى به سعادتى خواهيم رسيد ؟ عقيدهء آنها اين بود كه كشته شدن ما همان و در آغوش سعادت رفتن همان .
اين امر در تربيت اسلامى هم نفوذ كرده است : اهل منبر هميشه نقل مىكنند كه در شب عاشورا يكى از اصحاب حضرت به نام « برير بن خضير » در حالى كه عدهاى جلوى آن خيمهء تنظيف نشسته بودند و انتظار مىكشيدند ، دائم شوخى مىكرد .
رفيقش به او گفت : امشب كه شب شوخى نيست ! گفت : دوستان من همه مىدانند كه من در عمرم اهل شوخى نبودهام ولى امشب شب شوخى است ، چون مىدانم فردا شهادت ما همان و بهشت رفتن و در آغوش حور العين رفتن ما همان .
پس معلوم مىشود اين عامل تربيتى واقعا در روح مسلمين اثر داشته و تاريخ هم نشان مىدهد كه اصلا همهء مسلمين اين طور فكر مىكردند ، تنها منتظر قيامت نبودند ، فكر مىكردند با شهيد شدن بلافاصله در سعادت مىروند ، و طبعا از آن طرف هم فكر مىكردند كه با مردن گرفتار عذاب مىشوند . اين را خود اسلام به آنها تلقين كرده بود و از خارج نبوده است . اينها مال صدر اول اسلام است ، نمىشود بگوييم مال قرن دوم ، سوم است كه مثلا عرفان و تصوف و فلسفه و اين حرفها آمده ، تاريخ صدر اول حكايت مىكند .
بعلاوه ، خود قرآن هم گفته است . همان آيه راجع به صاحب آل ياسين مىگويد كه تا مرد گفت :
« يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ ، بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ »
اى كاش قوم من ( همين قومى كه الآن در دنيا هستند ) مىدانستند من الآن چقدر خوش و خرّمم . آيهاى كه در سورهء واقعه بود - و ما در جلسه پيش خوانديم - [ مىفرمايد ] :
« فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ »
كه گفتيم در قرآن يك منطقى هست كه ما نمىدانيم چگونه است و ماهيت آن بر ما مكشوف نيست . حال چه ارتباط و تعلقى [ بين نفس ] با حلقوم و تراقى - كه در جاى ديگر قرآن است - وجود دارد ما نمىدانيم ، ولى مىدانيم آنچه را كه قرآن « نفس » مىداند ، مىخواهد بگويد تا قبل از اينجا اميد بازگشت آن هست ولى به اينجا كه رسيد ، ديگر امكان بازگشت نيست :
« فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ ، وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ ، وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ ، فَلَوْ لا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ ، تَرْجِعُونَها إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ »
.
بلافاصله مىگويد :
« فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ ، فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ ، وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ ، فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ ، وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ ، فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ ، وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ ، إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ »
. بلافاصله بعد از مردن ، مقرّبين يك وضع