بچه و زن او و ديگران ضرر مىرسد . بايد عين اين ضرر به شخص قاتل برسد . فرضا چند سال عين عذاب افرادى را كه از اين قتل عمد مىكشند ، آن شخص قاتل هم بكشد ، ولى خلود در آتش تساوى نيست . يا اگر من به يك نفر ده هزار تومان پول دادم ، به موجب آن آيه بايد خداوند صد هزار تومان به من بدهد و صد هزار تومان محدود است . اگر كسى در اين دنيا مثلا چهل سال خوبى كرده ، حد اكثر اين است كه بايد در آن عالم چهار صد سال به او خوبى كنند و اگر چهل سال بدى كرده ، بايد در آنجا چهل سال به او بدى كنند ، اما چرا اين طور نيست ؟
سؤال ديگر : همانطور كه فرموديد در قرآن نسبت به سه مرحلهء مرگ ، برزخ و قيامت بحث شده است . اگر عالم برزخ توأم با احساس درد و لذت است ، چرا در قرآن از اين عامل در جهت انذار و ترساندن مردم استفاده نشده و اگر استفاده شده يك هزارم استفادهاى كه از عقاب و ثواب آخرت شده ، در اين جهت نشده است ؟
استاد : اولا اين را خودتان قبول داريد و شايد يك منطقى است كه خودتان آن را هميشه به كار مىبريد كه اگر ما يك واقعيتى را از قرآن استنباط كرديم ، بعد اينكه چرا چنين يا چنان شده به استنباط ما صدمه نمىزند ، به اين معنا كه اگر ما از آيات قرآن - همان طورى كه خودتان هم تقريبا قبول كرديد ( لااقل در يك آيه ) و آيات زيادى هم هست - استنباط كرديم كه واقعا در فاصلهء مردن و قيامت حيات و زندگى هست ، و لو اينكه در هيچ جاى قرآن از اين عامل به عنوان يك عامل تربيتى و انذارى استفاده نشده باشد ، به اين استنباط ما صدمه نمىزند ، و قرآن اين را گفته است ، حد اكثر اين است كه بگوييم چرا قرآن از اين عامل استفاده نكرده است . اگر ما نتوانستيم آن مطلب را توجيه كنيم كه چرا قرآن از اين عامل به عنوان يك عامل انذارى و تربيتى استفاده نكرده و از نظر ما بهتر مىشد استفاده كرد ، اين سبب نمىشود و خودتان هم به ما اجازه نمىدهيد كه ما از آن آيات دست برداريم چون اين « چرا » را نتوانستيم جواب دهيم .
گذشته از اين ، قرآن اين كار را كرده است . چطور اين كار را نكرده ؟ اولا همان آيهء
« وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ »
كه از عاملى به اين نزديكى منتها به صورت تبشير [ استفاده كرده است ] . براى تشويق به جهاد و شهادت هيچ چيزى بهتر از اين نيست كه اينها مردنشان همان و در آغوش نعمت و سعادت رفتن همان باشد :
« وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً »
در فكر مسلمين هم همين بود ، نه اينكه حالا ما شهيد مىشويم ، بعد از ميليونها سال ، ميلياردها سال ، نمىدانيم كى ، آيا ما