اعجاز قرآن از نظر بيان توحيد و معارف ربوبى
امروز من راجع به قسمت توحيد و معارف ربوبى يعنى راجع به الهيات صحبت مىكنم . راجع به اين قسمت مىخواهيم عرض بكنيم كه آنچه در قرآن آمده است ، از حدود فكر يك فرد ، هر اندازه نابغه باشد ، اين جور اظهار نظر كردن غير مقدور است خصوصا با توجه به محيطى كه قرآن در آن محيط نازل شده است يعنى معارف مردم آن عصر و زمان و محيط ، و با توجه به امى بودن و درس ناخواندگى پيغمبر ، و حتى با توجه به آنچه كه در دو منبعى كه براى اين مطالب در آن عصرها وجود داشته است ، يكى كتب آسمانى آن وقت مثل تورات و انجيل و حتى كتابهايى نظير اوستا ، و ديگر افكار علمى و فلسفىاى كه در آن عهدها بوده گواينكه در عربستان چيزى از اين افكار نبوده است ، با توجه به همهء اينها بيانات قرآن يك وضع استثنايى دارد .
مقدمه كوچكى عرض مىكنم و آن اين است كه در باب توحيد و خداشناسى ، در مسأله خدا اين مطلب هست كه افكار ، خيلى مختلف است در تصورى كه از خدا دارند و اغلب اين تصورات ، بلكه به يك اعتبار بايد بگوييم تمام اين تصورات تصورات كوتاهى است ، و بلكه اصلا حقيقت توحيد اين است كه انسان به هر مرحلهاى از شناسايى خداوند كه مىرسد باز يك نوع اقرار و اعترافى مىكند كه آنچه كه من خدا را به آن توصيف مىكنم حد من است نه حد او ، او برتر و بالاتر است از حد توصيف من . در عين حال افراد در حدى كه خدا را توصيف مىكنند خيلى با هم فرق دارند ، از زمين تا آسمان . مثلا بعضى افراد شايد وقتى خدا را تصور مىكنند به اين شكل تصور مىكنند كه خدا يعنى يك موجودى كه مثل يك قلنبهء نور است و در بالاى آسمانها قرار گرفته است . و حتى بعضى ، تصورات تجسمى دربارهء خدا دارند و اغلب تصورات اين جور است و حتى در كتب آسمانى قبل از قرآن - كه البته ما آنها را تحريف شده بايد بدانيم نه از زبان آن پيغمبر - شما خدايى به شكلى كه قرآن توصيف كرده است ، خدايى كه قرآن او را اين گونه منزه و مجرد معرفى كرده است پيدا نمىكنيد . خداى تورات را كه مىدانيم او همان موجودى است كه با يعقوب پيغمبر خودش كشتى مىگيرد و احيانا به زمين هم مىخورد .
ايرانيها خيلى كوشش مىكنند كه بگويند دين زردشت يك دين توحيدى بوده