جزاى عمل باقى است . ولى قرآن مىگويد خود عمل باقى است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ ، وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ ، وَ اتَّقُوا اللَّهَ ، إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
( 1 ) .
شما بعد از چهارده قرن پيدا كنيد يك كسى بتواند به اين زيبايى و به اين تأثير موعظه كند :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ( خطاب به مؤمنين است ) تقواى الهى را داشته باشيد ، خدا را در نظر بگيريد
وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ
لازم است هر نفسى دقت كند در آنچه كه براى فردا پيش مىفرستد ( چقدر اين تعبير عجيب است ! ) .
وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ
براى ما مجسم مىشود ، مثل اينكه ما فعلا در كشورى مشغول تهيه لوازمى هستيم و مرتب پيش مىفرستيم ، اينها را مىفرستيم به آنجايى كه بعد خودمان مىخواهيم برويم . مثلا رفتهايم اروپا و مدت موقتى آنجا هستيم ، آنجا مرتب مىخريم و مىفرستيم براى اينكه بعد هم خودمان برويم و با چيزهايى كه پيش فرستادهايم و زندگىمان را تشكيل مىدهد زندگى كنيم .
وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ
واجب است ، لازم است ، بايد هر نفسى دقت كند در آنچه كه پيش مىفرستد ، يعنى منتهاى دقت را در اعمال خودتان انجام بدهيد ، اينها پيش فرستادههاى شماست . اين جور تعبير كردن از انسان و از عمل انسان و از دنياى آينده انسان ، دهان يك نفر شهرى درس خوانده و دانشگاه ديدهاش هم مىچايد كه بتواند اين طور مطلب را تعبير كند :
وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ
. بعد
وَ اتَّقُوا اللَّهَ
( سبك موعظه را ببينيد ، يك
اتَّقُوا اللَّهَ
مىگويد ، يك جمله مىگويد ، دوباره
اتَّقُوا اللَّهَ
) خدا را در نظر بگيريد ، از خدا بترسيد
إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
ابتدا مىگويد خودتان بازرسى كنيد اعمال خودتان را ، دقت كنيد ، بعد مىگويد خداوند آگاه است به اعمال شما ، يعنى تو خيال نكن اگر دقت نكردى چشم ديگرى نيست كه دقت كند ، يك چشم بسيار بسيار دقيقى هست ، او مىبيند . پس تو يك وقت اين جور فكر نكن كه حالا مىفرستيم هر چه شد شد ، يك جور ديگر مىگوييم . نه ، اين جور نيست . خدا قبل از تو اعمال تو را مىبيند . پس تو در اعمال خودت دقت كن . بعد مىفرمايد :
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ
( 2 ) مباشيد از كسانى كه خدا را فراموش كردند بعد به
هامش
( 1 ) . حشر / 18 .
( 2 ) . حشر / 19 .