در آياتى كه قرآن به عنوان اعجاز ، مردم را دعوت مىكند ، مثلا :
فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ
و هر چه كمك هم مىخواهيد بگيريد غير از خدا ، اين مفهوم مخالفش اين مىشود كه اگر شما كه مدعى اين امر هستيد خدا را به استطاعت بگيريد خواهيد توانست چنين كارى بكنيد ، در حالى كه اين هم نيست زيرا پيغمبر اسلام خاتم پيغمبران بوده و آن اشخاصى كه مدعى بودند ، اگر مىخواستند خدا را هم كمك بگيرند خدا به كمك هر كسى در اين مقوله نمىآيد . در اين موارد منظور چيست ؟
جواب : نه ، مقصود اين است كه هيچ صاحب قدرتى جز خدا نمىتواند . اساسا يك ادبى در بيان قرآن هميشه هست كه در هيچ مسألهاى خدا را فراموش نمىكند .
حتى اگر توهمى نسبت به خداوند پيش بيايد فورا آن را رد مىكند . كلمهء
مِنْ دُونِ اللَّهِ
- كه از كلماتى است كه در قرآن زياد مكرر شده - هميشه در چنين موردى است . مثلا اگر كلمهء
مِنْ دُونِ اللَّهِ
نبود اين جور بود : محال است ديگر مثل اين قرآن به وجود بيايد . فورا يك كسى در ذهنش بيايد : يعنى خدا هم اگر بخواهد نمىتواند مثل اين را ايجاد كند ؟ اينجا اين جور مىخواهد بگويد : جز خدا احدى قادر نيست چنين كارى را بكند . مقصود اين است كه جز خدا احدى قادر نيست اما اينكه كسانى را كه شما دعوت مىكنيد ، آنهايى كه قادر نيستند ، اجابت مىكنند يا نمىكنند ، يا خدا را كه شما دعوت مىكنيد آيا اين دعوت شما را مىپذيرد يا نمىپذيرد ، مطلب ديگرى است .
صحبت در اين است كه جز خدا احدى قادر نيست .
وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ
معنايش اين است : غير از خدا هر كه را كه شما فرض مىكنيد دعوتش كنيد بيايد ، قدرت ندارد .
مِنْ دُونِ اللَّهِ
استثناى از ناحيه قدرت است نه از ناحيه دعوت ، براى اينكه اين توهم پيش نيايد كه قرآن مىخواهد بگويد ديگر مثل اين قرآن محال است ، هر كسى بخواهد چنين كارى را بكند و لو خدا باشد . مىخواهد بگويد صحبت خدا نيست ، خداوند اجل و ارفع از اين است كه ما او را عاجز و ناتوان از مثل قرآن بدانيم .
مقصود اين است : غير از خدا هر كسى را كه شما فرض كنيد ، قادر نيست .