بعد ردش را بگويد . و باز هم ما متكى هستيم به مطالعات شما و استدلالى كه در جلسات بعد مىخواهيد بگوييد چون مجموعا شما جهات مثبت قاطعى براى ما بيان نكرديد گواينكه بنده معتقدم در مسائل اجتماعى و مسائل فلسفى دليل قاطع مثل رياضى نمىشود آورد به دليل اينكه در مورد خدا هم نياوردهاند . شما الآن مىدانيد كه در طول تاريخ بشر راجع به وجود خدا هميشه اختلاف بوده ، الآن هم هست . اين دليل آن نيست كه اگر همديگر را نتوانستند قانع كنند پس ما معتقد نباشيم . در مورد نبى هم اگر بخواهند دليل بياورند بايد مخالف و موافق باشد و مخالف و موافق هم بوده و آن دلايلى كه - هفت تا مثلا - ايشان آوردهاند ممكن است قابل رد باشد ولى كى مىخواهد از اينها استنتاج كند ؟ آن كسى كه مجموعهء اين هفت دليل را مىخواند بعد به عقل و وجدان خودش مراجعه مىكند ببيند اين منطق قويتر و صحيحتر است يا منطق مخالفين ، و الا هيچ وقت دليل رياضىاش را براى خدا هم نتوانستهايم بياوريم .
استاد : اولا در مسائل باب خدا ، معلوم است كه موضوعش موضوع رياضى نيست . شما مىخواهيد در موضوع غير رياضى دليل رياضى آورده شود ؟
- دليل رياضى است كه قاطع است .
استاد : اين را هم اشتباه مىفرماييد ، و اما اگر مىگوييد كه دليل آورده نشده يعنى برهان آورده نشده ، برهان آورده شده ولى در باب مسأله خدا آن قدر اوج براهين بالا هست كه افراد تا تحصيلات عالى نداشته باشند آن براهين را درك نمىكنند . شما بياييد چند سالى درس بخوانيد آن وقت اگر ديديد براهين قاطع نيست ايراد بگيريد .
- چرا من ؟ فلاسفهاى كه خواندهاند مخالف هستند .
استاد : كدام فلاسفهاى كه خواندهاند مخالفاند ؟
- تمام فلاسفه مادى كه مخالف هستند .
استاد : كه نخواندهاند مثل شما .
- چطور مىشود نخوانده باشند ؟ تهمت به آنها مىزنيد ، دليل كه نيست .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 392
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٩٢