بالأخره در روز بيست و چهارم اكتبر 1859 كتاب اصل انواع را منتشر كرد و مىبينيد كه اين نظريات به نام داروين در دنيا منتشر شده است . از اين كتاب استقبال فراوانى شد ، به طورى كه در روز انتشار هزار و دويست و پنجاه جلد آن فروش رفت و ظرف يك ماه به تمام زبانهاى زندهء آن روز ترجمه شد . با اينكه در اين كتاب ، داروين صحبتى از نسل انسان و خلقت انسان به ميان نياورده بود ، مع هذا مقامات كليسا پيوستگى و خويشى انسان را با حيوانات و ميمون از كلمات او دريافته بودند و از اين جهت عليه او قيام كردند . جلسات و بحثهاى مفصلى برپا مىشد ، از جمله در يكى از جلساتى كه بين هكسلى يكى از طرفداران جدى داروين و ويلبر فورس يكى از كشيشها در گرفت ، كشيش گفت اگر فرضيهء داروين درست باشد ، لا بد انسان از نسل ميمون است و چون خداوند انسان را خلق كرده ، بنابراين فرضيهء داروين غلط است . بعد در مقابل جمعيت - كه جلسه در انجمن بريتانيايى بود و عدهاى بودند - رو كرد به هكسلى و گفت : حالا شما بفرماييد ببينم پدر بزرگ يا مادر بزرگ شما كداميك ميمون بودند ؟ هكسلى در جواب گفت : انسان از اينكه پدر بزرگش ميمونى باشد نبايد خجالت بكشد ، بلكه اگر جدّى وجود دارد كه من بايد از بردن نام او احساس خجالت و شرمندگى كنم ، آن مرد متلوّنى است كه از موفقيت در زمينهء فعاليتهاى خويش مأيوس و ناراضى است و در مسائل علمى كه هيچ گونه تخصص و معرفتى بدان ندارد مداخله مىكند . بازمىگويند كشيشى در يك كلاس درس راجع به خلقت آدم و حوّا و انسان شواهدى از كتاب مقدس اظهار مىكرد ، يكى از شاگردان بلند شد و گفت : قربان ! پدر من مىگويد ما از نسل ميمون هستيم نه از نسل آدم و حوّا . كشيش نگاهى خونسردانه به او كرد و گفت : عزيزم ! ما بحث كلى راجع به خلقت انسان و آدم مىكنيم ، راجع به خانوادهء شما بحث نمىكنيم ، شايد پدرت درست گفته باشد ! داروين اصولا « شرايط محيط » لامارك را تأييد مىكرد و مىگفت شرايط محيط بر روى جانوران تأثير دارد و در آنها تغيير شكل ايجاد مىكند و تمام اين تغييرات اكتسابى تدريجى متصل ، به اعقاب و نسلها انتقال داده مىشود به طورى كه صفاتى كه به ارث برده نشود نادر و استثنائى است ، و در آخر كلام جملهء مخصوص داروين است كه مىگويد :
« به نظر من تمام جانوران از چهار يا پنج جانور اوليه اشتقاق يافتهاند و كليهء گياهان نيز از همين تعداد يا كمتر نتيجه شدهاند . شباهت موجود بين سلسلهء گياهان و جانوران مرا به اين نتيجه مىرساند كه حتى قدمى فراتر نهم ، يعنى تصور كنم تمام جانوران و گياهان از يك اصل اوليه منشأ گرفتهاند . »
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 267
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٦٧