منطق را نمىبينيم كه خدا را كه خالق همه چيز مىداند ، به اين معنا بداند كه روز اول عالم را آفريد ، [ و ] هميشه برود سراغ روز اول . خدا كيست ؟ همان كه روز اول عالم را خلق كرد . چون بعضى از متكلمين تا آنجا پيش رفتهاند كه گفتهاند خدا مثل يك بنّاست . وقتى ما مىگوييم اين خانه بنّا دارد ، معنايش اين است كه روز اول يك كسى بوده كه اين را ساخته است . وقتى مىگوييم اين ساعت سازنده دارد ، يعنى روز اول يك كسى بوده كه اين را ساخته است . خدا يعنى كسى كه روز اول اين عالم را ساخت .
اگر روز اولى نباشد ، بعد كه عالم ساخته شده است ديگر خدا نمىخواهد . عالم ساخته شده كه احتياج به خدا ندارد ، عالم ساخته نشده است كه احتياج به خدا دارد ، و عالم هم فقط در همان لحظهء اول بوده كه خدا در آن دخالت داشته ، در لحظههاى بعد ديگر خدا باشد يا نباشد ، تأثير ندارد . حتى اين [ جمله ] را از آنها نقل كردهاند : « لو جاز عدمه ما ضرّ عدمه » يعنى اگر ممكن باشد خدايى نباشد ، به عالم ضرر نمىزند ، خدايى هم نباشد عالم هست . عالم فقط روز اول به خدا احتياج داشت ، ديگر بعد كه به وجود آمد ، خدايى بود بود ، نبود هم نبود .
ما در قرآن هرگز چنين منطقى را پيدا نمىكنيم . شما در كجاى قرآن پيدا مىكنيد كه خدا يعنى همان كه روز اول عالم را خلق كرد ؟ در قرآن خدا خالق است ، يعنى همان است كه الآن تمام جريانهاى عالم را به وجود مىآورد . خدا را الآن خالق مىداند ، يعنى هميشه خالق مىداند ، نه روز اول ، نه فقط الآن . خدا آفريننده است به عنوان اينكه همه چيز را هميشه خدا خلق مىكند . از نظر قرآن فرق نمىكند كه عالم ما از نظر گذشته محدود باشد . فرض كنيد يك ميليون سال از عمر عالم بگذرد ، باز در منطق قرآن در تمام اين يك ميليون سال خدا بوده است و اين خداست كه خالق است و ميلياردها سال هم كه در آينده باشد ، اين خداست كه خالق است . اگر عالم از نظر گذشته بىنهايت هم باشد ، همين جريان كه جريان خلقت است جريانى است كه در بىنهايت وجود داشته ، هميشه اين طور بوده است . ما مخصوصا در تعبيرات دعايى دربارهء خداوند ، مثلا مىگوييم : « يا قديم الاحسان » . قديم الاحسان يعنى چه ؟ يعنى اى كسى كه هميشه تو نيكوكار بودهاى ، هميشه احسان مىكردهاى . احسان خداوند يعنى خلقت ، ايجاد كردن ، يا به مخلوقات خودش فيض رساندن . پس هميشه خداوند محسن بوده است . پس از نظر لحن و منطق قرآن ، اگر ما بخواهيم ببينيم قرآن چه مىگويد ، در قرآن هرگز به چنين چيزى برخورد نمىكنيم .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٦٣